De Amsterdamse Krant

31 december 2016

De Amsterdamse Krant 31 december 2016


Niet bang voor de Zwartjoekels uit de Limburg van Stirumstraat

Kerstboomverbranding op het Museumplein.

We staan aan de vooravond van een nieuw jaar en wat is er dan niet leuker om stil te staan bij de voering van oud en nieuw door oud-Amsterdammers. We kregen weer gezellig veel herinneringen.

Bertus Stoeltjes woonde jarenlang in de Van Hogendorpstraat en hij vond Kerst en oud en nieuw waren de mooiste tijd, naast luilak. "Als de kerstbomen hun dienst hadden gedaan, werden ze op straat gegooid en dat was voor ons de tijd om ze te verzamelen. Maar wij niet alleen ook groepjes uit andere straten verzamelden ze ook. Nou dat was dan vechten geblazen om kerstbomen. Er was één groepje waar de buurt bang voor was. Die kwamen uit de van Limburg Stirumstraat en die noemde men de Zwartjoekels."

Minder bang
Bertus was er echter minder bang voor. "Ik was niet zo bang voor ze. Een keer stond ik op het van Hogendorpplein alleen met een kerstboom, toen éé..een van dat groepje van zijn fiets afstapte om van mij die kerstboom af te pakken. Hij was twee koppen groter dan ik, maar ik had een zweep gemaakt. Toen hij te dicht bij kwam heb ik hem een mep gegeven met die zweep tegen zijn dijbeen, hij werd lijkbleek en stapte weer op zijn fiets. Maar ik had mijn kerstboom nog."

Geheim plaatsje
"We hadden een geheim plekje naast de van Hogendorpschool", vervolgt Bertus. "Daar waren naast de school twee loodsen met boven op prikkeldraad daar klommen we dan over heen en gooide die kerstbomen helemaal achterin zodat je ze vanaf de straat niet kon zien. Met oudejaarsavond werden ze eraf gehaald en naar het midden in de van Hogendorpstraat gebracht en vervolgens op de hoogte van melkboer Bank opgestapeld en in brand gestoken."

Niet alleen kerstbomen
"Het waren niet alleen kerstbomen want menig buur ruimde gelijk zijn zolder op en alles wat kon branden ging op de hoop. Ook sinaasappelkistjes van Bennie Snoek (de avondwinkel). Soms kwamen de vlammen wel tot drie hoog en kregen de buren het wel eens benauwd. Als het vuur uitgebrand was en het as was weer opgeruimd dan was het asfalt helemaal weggesmolten en moest dan weer gerepareerd worden."

IJshutten
"Er werd niet alleen gevochten om kerstbomen. Als er sneeuw lag en het vroor dan werden er ijshutten gebouwd en dan vochten die zelfde groepjes tegen elkaar om die ijshutten te vernielen. (die werden ook weer gebouwd met kistjes van Bennie Snoek). Het volgende vuur was dan met Hartjesdag."

Galleries Modernes
Fred Houthuijs heeft heel andere herinneringen. Hij herinnert zich dat er hele serviezen die waren gebruikt werden geretourneerd bij de wereldberoemde winkel waar hij werkte. "Ik werkte bij de Galleries Modenes. De december maand was gezellig, maar ook druk. Tussen Kerst en oud en nieuw kwamen de klanten ruilen of terugbrengen. Ook moesten er dozen terug gehaald worden. De retourafdeling pakte alles uit en gingen de goederen terug naar het magazijn. Complete serviezen werden eerst gecontroleerd op onder andere breuk en dergelijke. Wat het ergste was, waren etensresten. Dus er moest heel wat worden afgewassen. Alles ging toentertijd op de pof. De duurste tapijten moesten na de feestdagen weer opgehaald worden. Alles was zo ontzettend vies en smerig, maar de klant was koning!"

Diemen
John Jansen verzamelde kerstbomen in zijn geboortedorp Diemen. "Dat gebeurde altijd op 1 of 2 januari, want dan gooiden mensen hun kerstboom weg. Dan gingen we met een ploeg jongens uit de buurt - ik woonde in het Juliana Plantsoen - de buurt in op zoek naar kerstbomen. Vaak vond je er zomaar eentje op straat, vaak met het engelenhaar er nog in. En vaak had je een hele kale, maar soms een opvallend groende die natuurlijk het best brandde. Die werden vervolgens achter ons aan gesleept - soms knoopten we er met een touw een paar aan elkaar - en bij speeltuintje nummer 2 (met het ronde klimrek) verzameld. Vervolgens gingen we weer verder, maar er bleven er wel altijd een paar achter want er waren (letterlijk) struikrovers die onze buit wel wilde."

Onderste flat
Regelmatig troffen de jongeren ook een kerstboom aan die door de eigenaar was weggezet op het balkon van de onderste flat. "Die was dan van ons, want er was altijd wel iemand die behendig genoeg was om op het balkon te klimmen. Dat was elke keer wel spannend kan ik u verzekeren."

Hoge stapel
En de dag werd natuurlijk afgesloten met de fik, want daar ging het allemaal om. "Alles op een hoge stapel en de brand erin. Binnen de kortste keren was er een grote brand. het is eigenlijk niet te geloven dat er nooit een bewoner heeft gebeld, maar dat is nooit gebeurd. En als de brand een beetje was afgenomen, gingen we aardappelen piepen en vuurwerk dat was overgebleven afsteken. En natuurlijk het vuurwerk dat we hadden gevonden en dat was niet af gegaan."

Een typische Amsterdamse straat

Deze raadplaat van weer zo'n typische Amsterdamse straat kregen we toegespeeld door Willem Neuhaus. De fotograaf heeft zich uitgesloofd er ietsmoois van te maken en dat is gelukt. de foto zal gezien het aantal en de type auto's gemaakt zijn in de jaren zestig, begin jaren zeventig.
Uw inzendingen kunt u weer mailen naar info@amsterdamsekrant.nl

Deep Purple

Het is 28 januari 44 jaar geleden dat in de Oude Rai een optreden plaatsvond van de rockband Deep Purple. Het werd memorabel, omdat de bandleden er na vijftig minuten de brui aan gaven met als gevolg dat het publiek ging muiten. In tegenstelling tot het concert van The Rolling Stones in het Kurhaus dat in 1964 uit de hand liep, zijn hier geen tv-beelden van. Getuigen zeggen echter dat de chaos veel groter was. Was u erbij op 28 januari 1973? Heeft u ook met stoelen gegooid? Was u ook kwaad op de dronken bandleden? Of heeft u andere herinneringen aan dit optreden?
Uw inzending kunt u mailen naar info@amsterdamsekrant.nl.

Van meerdere veranda's klonk de herrie

Op de voorpagina publiceren we een paar verhalen over onder andere de kerstboomverbranding. Op deze pagina nog twee bijdragen.

Fons Buis is katholiek opgevoed en dat geloof maakte een belangrijk deel uit van het ritueel op oudejaarsavond. "Wij zaten vroeger de hele oudejaarsavond met het hele gezin in de kamer. We genoten van de oliebollen met en zonder krenten, de appelflappen en appelbeignets die door moeder 's middags waren gebakken. Zelf deeg maken, appels schillen en uiteindelijk bakken in spetterend gloeiendhete slaolie. Wijn en bier was er bij ons thuis niet bij. We dronken thee, koffie en limonade. Wel maakte moeder ter verhoging van de feestvreugde een heerlijke bowl en voor de ouderen was er een glaasje advocaat met slagroom of boerenjongens. Met z'n allen speelden we traditionele gezelschapsspelletjes als Halma, Domino en Mens-erger-je-niet. Daarna kwamen de kaarten op tafel om te een-en-dertigen en te pandoeren. De tijd verstreek altijd langzaam, tot het kwart voor twaalf was. Moeder stond dan op, liep naar de kast en dan kwam de rozenkrans tevoorschijn. Iedereen lag op zijn knieën bij een stoel, de handen gevouwen en de ogen dicht. Steels gluurde ik dan naar de klok. Het eerste tientje van de rozenkrans was gebeden, nog vier te gaan. Snel rekenen hoeveel minuten dat eerste tientje had geduurd en of we klaar zouden zijn voor twaalf uur. Gelukkig waren we altijd op tijd klaar en als de radioklok twaalf uur sloeg, wensten wij elkaar een 'Zalig Nieuwjaar'."

De straat op
Daarna begon voor Fons eigenlijk het echte werk: hij ging de straat op. "We gingen naar buiten om lawaai te maken. Vuurwerk was er bijna niet. Een enkeling had wat rotjes (knallen) en gillende keukenmeiden. Wel had ik een paar sterretjes, waarmee ik, nadat ze waren aangestoken, grote cirkels maakte. Verder restte mij en velen met mij niets anders dan lawaai te maken. We maakten gebruik van ijzeren vuilnisbakken en sloegen met pollepels op metalen deksels van pannen. Daarna ging ik met vader verder de straat op. Op de hoek lag een grote berg kerstbomen, die door de jongens tussen kerst en nieuwjaar waren verzameld en op verschillende zolders waren bewaard, want de buurten probeerden elkaars bomen te stelen. De berg werd aangestoken en de vlammen laaiden huizenhoog op. Al snel waren de naalden en kleine takken verbrand en restte er een smeulende hoop stammen. In de latere jaren ontaardden deze brandstapels in grote fikken waar zelfs de brandweer aan te pas moest komen. Oud meubilair en autobanden vonden dan ook hun weg naar deze kerstboomverbrandingen. Zo rond één uur 's nachts was alles weer voorbij en na een glaasje ranja ging ik naar bed. De volgende ochtend moest ik weer bijtijds op, want ik moest de vroegmis bij de zusters in het klooster dienen. Met een gelukzalige glimlach viel ik in slaap: wat was het toch weer een mooi Oud & Nieuw gewest."

Het oude jaar wegjagen
Ook Yvonne Kruk kent de pannen uit de keuken als materiaal om het nieuwe jaar met veel herrie in te luiden. "Boven het aanrecht in de keuken hing een plank waar de pannen op stonden. Eerst waren er grijsgemarmerde pannen en later crème geëmailleerde pannen met een groen randje. Aan de voorkant van de plank hing een 'valletje', een geruit keukengordijntje met een randje van kant eraan. Geheel links op de plank stond een rode plastic Prodentbeker met een paar tandenborstels en een tube tandpasta erin. Volgens mij had geen van ons een eigen tandenborstel, je pakte er gewoon eentje uit. Aangezien mijn moeder doordeweeks werkte, moest mijn oudere zus erop toezien dat ik mijn tanden poetste en me 's morgens goed waste. Het mag een wonder heten dat ik nog een redelijk goed gebit heb dat er ook nog goed uitziet."

Herrie maken
"De pannen hadden op oudejaarsavond een andere functie. Wanneer de klok 12 uur had geslagen en iedereen elkaar een gelukkig nieuwjaar had gewenst, gingen we met zijn allen de veranda op om met pannen en deksels en lepels zo veel mogelijk herrie te maken en het oude jaar weg te jagen. Wij waren niet de enigen die dit deden, van meerdere veranda's klonk de herrie. Vuurwerk zag je nog maar weinig; een enkele gillende keukenmeid en wat rotjes en af en toe zag je zelfs een vuurpijl! Voor kinderen werden er wel eens een paar sterretjes gekocht die je buiten het raam mocht laten branden."

Haentje

Krantenartikel over Senefelder.

door An Hooghiemstra-Kleijn
Het gaat over het schrijven met betrekking tot de Watergraafsmeer en dan de snackbar Haentje. Ik woonde vroeger op de Nieuweweg, die in 1955 omgedoopt werd naar Wethouder Frankeweg, vernoemd naar onze buurman de heer Franke. Zijn plaquette ziet men aan het begin van de weg bij de hoek en de brievenbus.
Leuk vonden wij kinderen het dat de heer Franke iedere dag met een (voor onze ogen) héél grote auto met chauffeur werd opgehaald en thuisgebracht. Niemand had toentertijd nog een auto. Behalve mijnheer Visser van nr 26, als ik me goed herinner.
Van banketbakker de Haen op het Galileiplantsoen herinner ik me dat in de jaren bijftig een snackbar werd geopend op de hoek van de Radioweg. Met heerlijke kalfsvleeskroketten voor, ja lach niet, 0,25 cent. Af en toe mochten we die van mijn moeder halen. Ze waren verrukkelijk.
Op de andere hoek van de Radioweg en het Galileiplantsoen was drogisterij HERBORA. De heer die de eigenaar was, glom van oor tot oor en had een lekkere geur om zich heen. Men noemde hem Frederik Fluweel, wist ik veel. En als hij naar de stad ging, liep hij langs ons huis naar lijn 9, voor die tijd zeer gesoigneerd en weer lekker ruikend.
Dit vond ik leuk om even te vermelden.

Senefelder

door Paul Souverein
In De Amsterdamse Krant van alweer enige tijd geleden alweer schreef Gielijn Escher naar aanleiding van de raadplaat over Senefelder. Mijn oom Jan (Sjeng) van de Vorst (broer van moeder) heeft daar gewerkt. Hij was geboren in Weert 1897, reisde rond om goed werk te vinden, kwam bij familie in Haarlem terecht, daarna in Amsterdam waar hij trouwde en een gezin stichtte en (dus) werkte bij Senefelder. Hij overleed in 1964.
Ik stuur hierbij een foto van hem met collega's bij Senefelder (uit stamboomonderzoek van familielid), ongetwijfeld uit de 50/60-er jaren. Wie weet herkent iemand nog iets hieruit.

'Vader Willem' de Vlugt hield van uiterlijk vertoon

Bezoek Lord Mayor van Liverpool. Mr. Laurence Durnig Hold (staand) dr. Willem de Vlugt (zittend). Officiele foto, genomen in de hal van het stadhuis.

Toen in 1921 burgemeester Tellegen overleed, leek wethouder Wibaut een belangrijke kandidaat om hem op te volgen. Maar in Den Haag durfde de regering het niet aan om een socialist te benoemen, ook al was Amsterdam een sociaal-democratisch bolwerk. Zij kozen voor de ARP-er Willem de Vlugt. Hij was niet, zoals veel van zijn voorgangers, van adel, hooggeleerd, liberaal en was geen aristocraat. Als Calvinist en anti-revolutionair behoorde hij niet tot de meerderheid in Amsterdam. Er was dan ook veel weerstand tegen zijn benoeming. Toch was hij geen onbekende. Hij was namelijk sinds 1918 wethouder Publieke werken.
Hij werd ook tegen de zin van Wibaut benoemd. Omdat Wibaut loco-burgemeester was, moest hij wel de welkomstrede voor De Vlugt houden. Hij liet daarin blijken dat hij vond dat De Vlugt veraf van de Amsterdammers stond.
De Vlugt werd op 19 december 1872 geboren als zoon van de scheepstimmerman Evert de Vlugt en Anna Zeegers. Ze kregen 6 kinderen. De Vlugt had zich opgewerkt tot de baas van een groot aannemingbedrijf (dat de Bijenkorf bouwde), waar hij tot 1919 bleef. Vanaf 1909 ging hij ook in de politiek. Hij was lid van de Tweede Kamer (1909-1913), de Gemeenteraad van Amsterdam (1915-1921), Provinciale Staten van Noord-Holland (1916-1921) en de Eerste Kamer (1922-1939). Hij was burgemeester van 1921-1941 en is tot nu toe de langst zittende burgemeester van Amsterdam geweest.

Algemene kenmerken van De Vlugt en belangrijke gebeurtenissen tijdens ambtsperiode
De bijnaam van De Vlugt was 'Vader Willem' vanwege zijn hartelijkheid en werklust. De Vlugt hield van decorum en droeg daarom regelmatig het burgemeesterskostuum. Ook kreeg hij het voor elkaar dat de Bond van Edelmetaalvereenigingen hem in 1923 een ambtsketen schonk. Deze ambtsketen bevat diverse symbolen die te maken hebben met het ontstaan van de stad en de voor de stad belangrijke bedrijfstakken en wetenschap.
De Vlugt werd burgemeester in een stad in ontwikkeling. Onder zijn voorganger Tellegen was de stad flink uitgebreid door annexatie van omliggende gemeente. De ontwikkeling van deze gebieden was aanzienlijk. Er vond vooral woningbouw plaats in de tuindorpen, zoals ondermeer Buiksloot, Nieuwendam, Watergraafsmeer.
Maar er kwamen ook veel andere gebouwen tot stand zoals het KLM-gebouw op het Kleine Gartmanplantsoen, de GG en GD aan de Nieuwe Achtergracht, de Gemeentetram op de Overtoom, het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis in de Eerste Oosterparkstraat en het Olympisch stadion, om er maar enkele te noemen. En hij speelde een belangrijke rol bij het plan om het Amsterdamse Bos aan te leggen. Kortom, er gebeurde veel. Maar het was ook crisistijd. In 1934 breekt het Jordaanoproer uit, wanneer de 'steun' aan de werklozen wordt verlaagd.

Wetenswaardigheden
Toen in 1929 het Paleis voor Volksvlijt door brand werd verwoest, kwam De Vlugt op het idee dat er op die plaats wel eens een nieuw stadhuis gebouwd zou kunnen worden. Hij deed daarom het voorstel om het Paleis op de Dam aan het rijk terug te geven in ruil voor een bijdrage voor een nieuw stadhuis. Het paleis was formeel eigendom van de stad, maar het werd in 1808 door Napoleon ingenomen. Maar na het verdrijven van Napoleon in 1813 was het door koning Willem I teruggegeven. De deal met het rijk werd na enige weerstand gesloten en het geld werd in 1935 (10 miljoen gulden) ontvangen en in het Stadhuisfonds gestort. Pas eind vorige eeuw werd het aangewend voor de bouw van het Stadhuis/Muziektheater, maar er was wel zo'n 60 jaar lang rente op bijschreven!
De Vlugt was burgemeester ten tijde van de Olympische Spelen in Amsterdam in 1928. Dat leverde nog een rel op. Op zondag 10 juni 1928 had hij een voetbalwedstrijd bezocht in het Olympisch stadion. In Den Haag vond men dat vermaak op zondag uit den boze was en men was zó ontstemd over deze ontheiliging van de zondagsrust dat besloten werd het Nederlands Olympisch Comité geen subsidie te geven, hetgeen de stad als formeel organisator ook financieel raakte. De Vlugt probeerde zich eruit te redden door te stellen dat hij de wedstrijd had bezocht als hoofd van de Politie en dus een werkbezoek had moeten brengen en dat er wat hem betreft geen sprake was geweest van vermaak.
Er is een straat, of beter gezegd een laan, de Burgemeester de Vlugtlaan, naar hem vernoemd en ook een haven, al wordt die meestal de Vluchthaven genoemd, maar het is toch echt de Burgemeester de Vlugthaven.

Groepsfoto van het College van Burgemeester en Wethouders in het Stadhuis, Oudezijds Voorburgwal 195-201. Van links naar rechts: de wethouders E. Polak, F.M. Wibaut, gemeente-secretaris J.J. Roovers, burgemeester dr. W. de Vlugt, de wethouders S.R. de Miranda, E.J. Abrahams, J. Douwes, G.C.J.D. Kropman.
Portret van Dr. Willem de Vlugt, Burgemeester van Amsterdam.

Ambtswoning
De Vlugt was de eerste burgemeester die de ambtswoning Herengracht 502 betrok. Dat was in 1927. De stad had de woning geschonken gekregen van de president van de Nederlandse Handelmaatschappij, C. van Aalst. Deze was particulier eigenaar van de woning. Er werd vaak gesuggereerd dat dit te maken had met de toestemming om de nieuwbouw van de NHM in de Vijzelstraat hoger te maken dan eigenlijk was toegestaan, maar dat is nooit bewezen. Maar aan een vurige wens van De Vlugt om op stand te wonen - hij kwam oorspronkelijk van Kattenburg, maar woonde ook nog op de adressen Linnaeusstraat 23''', Alexanderplein 2, Roelof Hartstraat 130 en Johannes Vermeerplein 3 - werd zo gehoor gegeven. Hij hield erg van uiterlijk vertoon en bemoeide zich nadrukkelijk met de inrichting van de woning. Hij wist van diverse goede gevers fraaie geschenken voor de inrichting te verkrijgen.
Omdat De Vlugt van plan was zijn ambt in 1939 neer te leggen, verliet hij in dat jaar de ambtswoning om zich in Aerdenhout te vestigen. De regering verzocht hem echter langer aan te blijven. Hij kreeg speciaal toestemming om in Aerdenhout te wonen.

Andere bestuurders en opvolger
De Vlugt had de eerste 10 jaar te maken met Floor Wibaut, met wie hij, na een stroeve start, een goede relatie opbouwde. Een andere prominente wethouder was Salomon "Monne" de Miranda. Deze was tussen 1919-1939 lange tijd wethouder en dus bijna gedurende het hele burgemeesterschap van De Vlugt.
Op 1 maart 1941, dus kort ná de Februaristaking, besluit Seys-Inquart de Gemeenteraad te ontbinden. En ook De Vlugt moest begin maart 1941 op last van de Duitse bezetters aftreden, al heette het dat hij met pensioen ging, omdat hij in hun ogen niet had opgetreden tegen de Februaristaking. Bij zijn afscheid kreeg hij zijn gezinskaart uit het Amsterdamse bevolkingsregister als geschenk aangeboden. En omdat alle gezinskaarten bij de aanslag op het bevolkingsregister in 1943 vernietigd werden, is dit een uniek exemplaar, dat nu in het bezit is van het Stadsarchief.
Hij overleed op 10 februari 1945, vlak voor de bevrijding, waardoor van een terugkeer als burgemeester geen sprake meer kon zijn. Hij is begraven op de Nieuwe Oosterbegraafplaats. Hoewel tijdens de oorlog Voûte als burgemeester optrad, wordt Feike de Boer toch meer als zijn opvolger gezien.

Burgemeesters van Amsterdam (2)

Adrie de Koning en Jos en Frits Mol zijn de auteurs van de rubriek 'Burgemeesters van Amsterdam'. Wij hebben hen de afgelopen jaren leren kennen als grote kenners van de geschiedenis van Amsterdam, hetgeen zich heeft geuit in de series 'Dit komt nooit meer terug' (over allerlei zaken die vroeger zo normaal waren in het Amsterdamse straatbeeld, maar inmiddels van het toneel zijn verdwenen), daarna 'Verdwenen kinderspelen' en vervolgens 'Amsterdamse hofjes'.
In 'Burgemeesters van Amsterdam' worden niet alle Amsterdamse burgervaders uit de loop der eeuwen behandeld, maar alleen de burgemeesters uit de vorige en deze eeuw, want daar zullen Amsterdammers en oud-Amsterdammers herinneringen aan hebben. En misschien weten lezers iets over hen te vertellen. In totaal gaat het om twaalf burgemeesters die in de collage op deze pagina zijn verwerkt. Het zijn de vooroorlogse burgemeesters Tellegen en De Vlugt, de tijdens de oorlog aangestelde Voûte en de naoorlogse De Boer, D'Ailly, Van Hall, Samkalden, Polak, Van Thijn, Patijn, Cohen en Van der Laan.

'Hier was een soort ronselcafé'

De raadplaat van de vorige keer.

In elke editie van de Amsterdamse Krant publiceren we de raadplaat, waarbij we de lezers laten raden waar foto's uit de collectie van Simon Blokland, foto's die lezers hebben ingestuurd of foto's die we ergens zijn tegengekomen, zijn gemaakt. Voor een groeiend aantal trouwe lezers is het inmiddels een leuk tijdverdrijf. Soms zijn de foto's makkelijk, soms moeilijk, maar over het algemeen krijgen we veel inzendingen. Deze keer ging het om de kop van de Prins Hendrikkade en veel stamgasten en andere inzenders hadden het goed (maar niet iedereen). En het aardige is: wanneer we een foto plaatsen met een tram of bus erop, dan weten we bijna zeker dat we ook veel informatie daarover krijgen aangereikt, want er zijn heel wat 'ov-fielen'.

We beginnen bij het noemen van een groot aantal inzenders die het bij het rechte eind hebben, maar die er verder weinig woorden aan hebben besteed, te weten Henk Tankink A.N.R. vanBeek, Cees legel, Dick Smit, Mien Spaargaren, Henk Graalman, Joop van Heuveln, P. de Vos, Peter de Graaf, Jan Faasse en mevrouw A. Thodé, Rob van Kogelenberg en Jaap Bijl. We danken hen net zoals iedereen die er meer over heeft geschreven voor hun bijdrage.

Ahrend Kantoormeubelen
Vervolgens komen we bij trouwe gast Gielijn Escher, die het goed heeft en laat weten: "De oplossing luidt: De kop van d Prins Hendrikkade no. 1 t/m 4. De tram is lijn 12 die in 1955 voor het laatst op deze route reed. Rechts van de tram zien we het hoekpand Singel 16/Brouwersgracht 1, alwaar jarenlang de firma Ahrend Kantoormeubelen was gevestigd. "

De Haringpakkerstoren.
De Prins Hendrikkade tegenover de Singel aan het begin van de vorige eeuw.
Lijn 12 op de Prins Hendrikkade. Foto: Amsterdamsetrams.nl

Miss Blanche
"Aan het reclamebord voor Miss Blanche sigaretten (op de blinde zijgevel links van de tram) kan met zekerheid worden vastgesteld dat de foto uit begin jaren 50 dateert. "

Haringpakkerstoren
En van Gielijn Escher schakelen we makkelijk door naar 'de Mollen en de Koningen. "De Raadplaat van deze keer was tamelijk eenvoudig. De foto is genomen vanaf de plek waar de Prins Hendrikkade eindigt en de Singel links begint. Op die Prins Hendrikkade heeft de Haringpakkerstoren gestaan (zie foto) waar vroeger de haring werd gekaakt en ingemaakt. Ongeveer op dezelfde hoogte waar ik (JM) vroeger veel kwam, was een vis-attributen winkel."

Trapgevel
"Aan de overkant van de Singel zien we op No. 2 eerst (niet op de foto) een prachtig 17e eeuws huis met een trapgevel. Dit waren vroeger twee identieke huizen, waarvan er een jammer genoeg is gesloopt. Vervolgens wordt de Haarlemmerstraat gekruist en daarna de Brouwersgracht. Op deze gracht zien we dat het tweede huis van witte steen is opgetrokken. In dit huis zat vroeger de Firma Ahrend waar broer F.M destijds voor 'de baas' enveloppen en dergelijke kocht. De foto toont ons dus een blik vanuit de Prins Hendrikkade naar het begin van de Singel en we zien tevens de Brouwersgracht."

Verschillende routes
En daar we weer Anneke Huijser, die ons allereerst bedankt voor het artikel van haar onlangs overleden vader Bram. "En dan nu de raadplaat. Dit is de Prins Hendrikkade, bij de Haarlemmersluis, brug 14, met in het verschiet de ingang van de Haarlemmerstraat. Vanaf 18 juni 1945 reed tramlijn 12 op die route die begon bij CS-Haarlemmerstraat/dijk-Haarlemmerplein-1e Spaarndammerstraat-Spaarndammerdijk-Oostzaanstraat v.v. Vanaf 18 augustus 1946 reed lijn 12 alleen op zon- en feestdagen. Op 20 januari 1955 werd de tramlijn opgeheven en door buslijn 12 vervangen. Overigens heeft tram 12 door de jaren heen vanaf 1905 diverse verschillende routes gehad. Je kunt hiervoor kijken op www.amsterdamsetrams.nl Historie tramlijn 12."

Ik heb hier wat gelopen
Piet Sterk schrijft het volgende: "De tram op de foto is lijn 12. Die reed vanaf de Zaanstraat (Spaarndammerbuurt) naar het Centraal Station. Op deze foto is te zien dat deze uit de Haarlemmerstraat, over de brug van de Singel en linksaf richting het Centraal Station gaat. Links van de tram begon de Nieuwedijk (de korte). Het lage witte gebouwtje was het kantoor van de zandstraal bedrijf van A.K. Mey. Ik heb hier niets mee, maar we zagen dit bord al jaren als we als jongen uit ging richting Nieuwnedijk). Op de achtergrond begint de Singel."
"Ik heb hier wat gelopen als we in het weekend naar de stad gingen en lopend vanuit de Spaarndammerbuurt, via Haarlemmerplein, Haarlemmerdijk, Haarlemmerstraat de brug van de singel passeerde. De Nieuwendijk was voor ons eigenlijk het begin van de stad."

Werkspoor
Olaf Horn weet veel van de plek én van de tram: "De raadplaat laat deze keer lijn 12 (motorwagen 332, van de serie 321-355 uit 1918-1919 gebouwd door Werkspoor met Siemens-Schuckert-motoren, en in 1957 gesloopt), zien op de Prins Hendrikkade vlak bij het eindpunt Centraal Station. De tram komt net van de Haarlemmerstraat-dijk vandaan. Als kind heb ik daar heel veel gelopen, en later ook veel toen ik in Amsterdam woonde."

Opgeheven
"Alleen tramlijn 12 was al opgeheven toen ik begon met het kijken naar trams, de vervanger, buslijn 12 kende ik beter en heb vroeger veel ritjes met deze lijn gemaakt, vanaf het Nassauplein naar het C.S. Daar reden in het begin aparte bussen op met extra brede instapdeuren, de Leyland-Verheul's uit 1954, die in 1955 op de verbuste lijn 12 in dienst kwamen en tot 1968-79 op die lijn hebben gereden."

Geldverspilling
Fred Koek schrijft: "Prins Hendrikkade. Wwaar nu wel rails liggen, maar helaas nooit aangesloten en gebruikt zijn. Over geldverspilling gesproken."

Appeltje eitje
En Lodewijk Beems mailt: "Appeltje eitje: Gezicht op Prins Hendrikkade met op de achtergrond(rechts van de tram) het hoekhuis van het Singel/Brouwersgracht."

Dubbelspoor
Jelle Faddegon is ook een trouw inzender: "Lijn 12 reed van de Spaarndammerbuurt naar het Centraal Station; op 19 januari 1955 voor het laatst als tram. Daarna werd hij door een busdienst vervangen. Omdat het hoekje links flink veranderd is, was het wat lastig te vinden welke bocht de tram hier maakt. De panden op de achtergrond zijn echter wel zeer herkenbaar: ze staan op de hoek Singel-Brouwersgracht. De tram is dus zojuist de Haarlemmerstraat uitgekomen, is de brug over het Singel gepasseerd en rijdt nu de Prins Hendrikkade op. Waar je tegenwoordig vooral geparkeerde fietsen ziet, ligt hier nog een heuse asfaltweg met dubbelspoor in het midden!"

Panaalsteeg
"Links is de ingang naar de Panaalsteeg, achter het witte pandje met het bord "zandstraalbedrijf". Dat zandstralen was een activiteit van de Aannemingsmaatschappij A.K.Meij N.V., die zich, zoals een foto uit 1961 uit het Stadsarchief laat zien, bezig hield met Scheepsonderhoudwerken, Staalblazen en Metalliseren. Tegenwoordig staat op deze plaats een redelijk in het straatbeeld passend nieuwbouwpand."

De zelfde weg weer terug
Theo Bakker is er ook, allicht. "Geachte redactie, uw raadplaat laat het begin van de Prins Hendrikkade zien", begint hij. "Lijn 12 komt net de Nieuwe Haarlemmersluis over vanuit de Haarlemmerstraat. Links de ingang van de Panaalsteeg en op de achtergrond het kapitale pand Singel 2 van Ahrend en rechts daarvan pakhuizen aan de Brouwersgracht. Zal ik die omgeving niet kennen! De zondagse wandeling met de ouders ging van de Spaarndammerbuurt over Nassau- en Haarlemmerplein, door Haarlemmerdijk en -straat over de Nieuwendijk tot de Dam. En dan moest je datzelfde eind ook weer terug. Ik denk dat ik toen die afkeer van "de zelfde weg weer terug" opgedaan heb."

Bus 18
P. Schipper: "De raadplaat van deze keer of net nog de Singel of de Prins Hendrikkade op de foto is het de afstapje, daar ga je plusminus 50 cm naar beneden. De tram moet lijn 12 zijn deze komt van Spaardammerbuurt-Haarlemmerplein-Haarlemmerdijk-Haarlemmerstraat. Deze is later vervangen door bus 18."

Correctie
Joop van der Linden komt eerst met een foute oplossing, maar corrigeert zichzelf: "De foto van tramwagen op lijn 12 hield mij vannacht een beetje wakker, Niet goed wellicht, maar ik weet het nu wel heel zeker dat de foto genomen is bij de Singel. Gelieve mijn eerste inzending wat plaatsbepaling betreft te wijzigen van Spaarndammerdijk in Singel."

Ronselcafé
Eddie van Dijk: "Volgens mij is het de Prins Hendrikkade langs de Singel naar de Nieuwendijk. De tramlijn 12 was van voor mijn tijd. Op de plek herkenbaar op de foto stond toen het café/volkskoffiehuis K van de Mei, een soort ronselcafé. Omstreeks begin jaren zestig studeerde ik op de Hogere Zeevaartschool voor Scheepswerktuigkundigen, ik was toen ongeveer 17 jaar. Als studerende had je een chronisch geld tekort en je wilde toch uitgaan. Om wat bij te verdienen ging ik met nog 3 studiegenoten naar het rondselcafé want daar zochten aannemers arbeiders die de schepen konden lossen."

Kerstdagen
"Vooral op beide kerstdagen kon je snel geld verdienen, maar dan moest je wel om 6.00 uur in het café aanwezig zijn. Wij zaten daar met andere gegadigden te wachten tot we uitgekozen zouden worden. Maar de oude rotten en ervaren werkers hadden de voorkeur. Sommigen waren bekenden van de ronselaars. Wij hadden geen schijn van kans na 3 uren en 3 kopjes koffie later besloten we om maar weer naar huis te gaan en onder de wol te kruipen."

Palingrokerij
Ans Pruis: "Het zoekplaatje van deze keer is volgens mij de Prins Hendrikkade met op de achtergrond de brug bij de Singel. De bocht is net voorbij aan de linkerkant de Korte Nieuwendijk. Ik werkte in de Planciusstraat (1960/1963) en liep vaak in de lunchpauze naar de Nieuwendijk. Volgens verhalen zat er in de inham bij het witte gebouwtje in de jaren 20 een palingrokerij."

Haringpakkerij
"De meest recente raadplaat is inderdaad een makkie", schrijft Hans Slieker. "De situatie zoals die wordt getoond is duidelijk herkenbaar als de hoek van de huidige Prins Hendrikkade en het Singel, ongeveer op de plaats waar de Haringpakkerstoren van bouwmeester Hendrick de Keyser tot 1829 heeft gestaan. Rechts is nog gedeeltelijk de Haarlemmersluis (brug nr 14) over het Singel zichtbaar. Overigens was de oude naam voor de Prins Hendrikkade tot 1879 Harringpakkerij! Deze raadplaat zal vermoedelijk veel goede oplossingen opleveren."

Brug verlaten
Gerard Jansen: "De foto is volgens mij genomen aan het begin van de Singel en de tram is lijn 12 die net de brug heeft verlaten (deze brug heet de Haarlemmersluis) die de verbinding is over de Singel naar de Haarlemmerstraat. De tram gaat nu rechtsaf de Prins Hendrikkade op. De foto zal genomen zijn eind jaren veertig, begin jaren vijftig want lijn 12 reed van 1946 tot begin 1955 van de Oostzaanstraat (Spaarndammerbuurt) naar het Centraal Station."

Trammetje
Ben Hollander: "Nadat ik weer vol aandacht de nieuwe krant heb gelezen hoefde ik niet lang na te denken over de raadplaat: het trammetje dat daar rijdt komt uit de Haarlemmerstraat en rijdt op de foto op de Prins Hendrikkade."

Huidenstraat
Vervolgens komt hij nog even terug op de vorige raadplaat, die van de Huidenstraat. "Ik wil ook nog iets kwijt naar aanleiding van de inzending over de Huidenstraat. Er schrijft iemand dat hij uit de Oude Looierstraat komt , ik zat ook op het Klaverhuis. Ik heb mijn vrouw er leren kennen op dansles ze was toen 13 jaar. Twee jaar geleden is zij overleden. Ik kende haar toen pas 57 jaar."

19 januari 1955
Ab van Donselaar: "Bij deze mijn reactie op de Nieuwe raadplaat. Deze alleraardigste foto van de vroegere tramlijn 12, die reed tussen de Oostzaanstraat en het CS, werd genomen op de hoek van het Singel en de Prins Hendrikkade. De tram komt zojuist uit de Haarlemmerstraat en begeeft zich nu op de Prins Hendrikkade, op weg naar het CS. Deze lijn 12 reed voor het laatst op 19 januari 1955. De dag daarop reed daar bus 12. De opname stamt denkelijk van eind 1954 dan wel januari 1955."

Haringpakkerij
"Op de achtergrond, op de hoek met de Haarlemmerstraat, zien we de Haringpakkerij. Daar stond eens ook de Haringpakkerstoren. Destijds zijn er serieuze plannen geweest om deze toren te herbouwen, maar zover is het nooit gekomen."

Benieuwd
John Verweij: "Het lijkt mij dat de raadplaat is genomen vanaf begin Singelgracht/hoek begin Prins Hendrikkade....? Benieuwd of ik dit nog weet?"

Meer oplossingen staan op de volgende pagina

Nieuwe raadplaat

Deze foto van weer zo'n typische Amsterdamse straat kregen we toegespeeld door Willem Neuhaus. De fotograaf heeft zich uitgesloofd er ietsmoois van te maken en dat is gelukt. de foto zal gezien het aantal en de type auto's gemaakt zijn in de jaren zestig, begin jaren zeventig.

'Hier lagen de panden een metertje onder straatniveau'

In 1951 en in 1954 reed lijn 12 in het weekend tijdelijk naar de Zoutkeetsgracht. Op deze foto mw.339 (lijn 12) naast de 459 (lijn 3) in de Planciusstraat. Foto: Piet Veenboer/Amsterdamsetrams.nl

Vervolg raadplaat, pagina 5

Kreidler
André Krull: "Ik moet mij wel heel erg vergissen dat de foto is gemaakt dat tramlijn 12 net uit de Haarlemmerstraat komt en de Prins Hendrikkade in draait. Lijn 12 reed, als ik het goed heb, tussen het oude station Sloterdijk naar CS. Onderweg reed hij langs Lijnmij, Van Veen van de Kreidler bromfietsen, Boldoot de Eau de Cologne fabriek, Patria de koekfabriek, de Maggi fabriek en het voormalige Waterleidingbedrijf."

Langs de trekvaart
"Tot zover ging het goed want de tram reed op een eigen baan langs de trekvaart. Maar als de tram de Haarlemmerdijk inreed begon de ellende. Auto's, wel niet zoveel maar wel heel veel fietsers, want bijna iedereen ging in die tijd op de fiets naar z'n werk. Maar het grootste struikelpunt was de bocht in de Haarlemmerstraat bij de Binnen Wieringerstraat, daar liep de rails ong. 35 cm van de stoeprand. Velen zijn met hun voorwiel daarin gereden hopelijk met een goede afloop. Het laatste stuk was een makkie voor lijn 12. Een enkele reis kostte in de jaren 50 ..... 0,11 gulden cent. Niet duur zal u zeggen, maar ik ging vaak met mijn ouders lopen als we op visite gingen. Andere tijden!!"

Haringkar
Tinus Schnater: "De tram lijn 12 rijdt volgens mij op de Prins Hendrikkade met op de achtergrond de Singelbrug naar de Haarlemmerstraat, op de brug bij de sluizen waar nog steeds de haringkar van Stubbe staat. De bocht op de Prins Hendrikkade is bij de Korte Nieuwendijk. Lijn 12 rijd hier richting Centraal Station en komt van Haarlemmerstraat-Haarlemmerdijk en Spaarndammerbuurt."

Eenhoornsluis
Ab Smienk is er ook en heeft het ook bij het rechte eind: "De foto is gemaakt op de Prins Hendrikkade. Rechtsachter zien we enkele panden aan de Brouwersgracht en de ingang naar de Haarlemmerstraat. Ook zien we achterin een schuine witte staak schuin omhoog die nodig was om de sluis te bedienen. Het betreft hier de Eenhoornsluis."

Een beetje sjofel
"Op dit stuk Prins Hendrikkade tussen de Singel en de Martelaarsgracht lagen de panden allemaal een metertje lager dan het straatniveau. Dat zal wel te maken hebben met de oorspronkelijke situatie waarin de Nieuwendijk min of meer direct aan het water van 't IJ lag. Het zag er vroeger altijd een beetje sjofel uit."

Vervangen door een bus
"De foto is denk ik van na de Tweede Wereldoorlog want tramlijn 12 reed er vanaf 1945 en is in 1955 vervangen door een bus. Ik kan me nog herinneren dat de trams in de richting van het Centraal en die in de richting van het Haarlemmerplein elkaar in het midden van de Haarlemmerdijk t.h.v. de bioscoop Apollo konden passeren op twee stukken rails naast elkaar."

Zelfde lijnnummer
Jan Hesseling: "De raadplaat in De Amsterdamse Krant van 16 december is van lijn 12 op de Prins Hendrikkade tussen het Singel en de Martelaarsgracht. Lijn 12 reed hier van 1945-1955 via het traject Oostzaanstraat-Spaarndammerstraat-Nassauplein-Haarlemmerplein/dijk/straat- Prins Hendrikkade naar het Stationsplein. De tram werd in 1955 vervangen door een bus met hetzelfde lijnnummer."

Geestrijk vocht
Theo de Looze heeft een prachtig verhaal: "Al vele jaren lees ik als geboren Amsterdammer met veel plezier uw blad en probeer ik de raadplaat altijd op te lossen. Volgens mij is het deze keer het begin van de Prins Hendrikkade van af het Singel. Het kleine witte huisje in het midden was in de jaren 50 en 60 het kantoor van een zogeheten classificeerbedrijf. Daar werden aan het eind van de week de loonzakjes uitgedeeld het mag geen wonder heten dat de verkregen rijkdom vaak direct in de veel in de omtrek aanwezige cafés gedeeltelijk omgezet werd in geestrijk vocht. De tram is volgens mij lijn 12 die door Haarlemmerstraat reed. Ook zijn nog wat pakhuizen te zien op de Brouwersgracht."

Doodlopend steegje
Karel Sloep: "Het is het begin van de Prins Hendrikkade en links is nog de Panaalsteeg te zien. Dat was een kort doodlopend steegje. Volgens de overlevering is mijn grootvader hier geboren."

Stromarkt
Bertus Stoeltjes noemt dit de Stromarkt, een naam die we nog niet eerder zijn tegengekomen bij de inzenders. "Volgens mij is dit een stukje Stromarkt. De tram komt uit de richting van de Haarlemmestraat en gaat dan over de brug van het Singel gelijk linksaf over de Stromarkt en dan rechtsaf de P.H kade op. Een oud collega van mij ( woont nu in Panama ) heeft daar gewoond. Zijn vader en moeder hadden daar, links bij de zandstralerij, een café waar naar zijn zeggen nog wel eens werd gevochten door enkele bekenden uit de Amsterdamse onderwereld. Hij had het wel eens over een hele sterke kerel die dan rustig zowat de hele bar van de vloer trok. Deze ouwe maat leest daar ook regelmatig de krant dus mogelijk komt eruit zijn hoek ook nog wel een reactie. Trouwens weer een prachtige foto van ons Amsterdam."

"Kan het de Prins Hendrikkade zijn bij de Singel?", schrijft Carla (achternaam onbekend) tot slot. Ja dus.

Niet goed
Er zijn ook inzenders die er naast zaten, onder wie Jan van Schagen: "Het makkelijkste maar eerst: het is lijn 12 die op jullie foto rijdt. Of ik moet me heel sterk vergissen. Die rijdt dan op het Rokin. Links erachter is dan het Damplein zichtbaar. Het is niet zo'n heel oude foto. Die bouwcontainers staan voor een smalle steeg en Madame Tussaud zit ook op die hoek. Succes verder met jullie van nostalgie druipende verhalen, maar wel leuk hoor. De ene keer leuker dan de andere."

Leidsestraat
Piet Veenboer schrijft: "Beste mensen, hier volgt de oplossing. Volgens mij komt de tram uit de Leidsestraat en gaat dan het Spui op. De tram rijdt op het rechter gedeelte van de weg; de bestuurder is zichtbaar, dus hij rijdt niet achteruit."

Opsomming
Joop van der Linden komt met een mooie opsomming:
"Vier dingen weet ik HAAST zeker. maar haast zeker is eigenlijk niks.
1. Het betreft een tramwagen nr.332.
2. Als dat nummer goed is, dan is deze wagen in 1958 gesloopt.
3. Gelet op auto's, is de foto genomen na 1945.
4. Vanaf 1948 was een route voor lijn 12 vastgelegd tussen Centraal-Station en Spaarndammerdijk.
5. Die foto is volgens mij genomen bij Spaarndammerdijk/Oostzaanstraat

Verlengde Kattegat
N. J. Haselaar houdt het op de Singel tussen Koningsplein en Spui en Joop Riesenbeck laat weten: "De tram reed over het Verlengde Kattegat richting Martelaarsgracht en kwam van de Haarlemmerstraat."

Weteringschans
Ilona Oostindier: "Na het Leidseplein ga je zo het Weteringschans op. Tegenover de gebouwen op foto is het Paradiso. Even een stukje voorbij gebouwen op foto, staat het gymnasium barlaeus. De panden van foto zijn allang gesloopt maar Willeke Alberti was toen getrouwd met Joop oonk en die opende of het witte pand of net iets er naast een kleding boetiek. Het heeft geen lang leven gehad. Lijn 10 reed erdoor."

Baantje op het Damrak
Karen Mazurel tot slot: "Ik ben er van overtuigd dat dit de Nieuwe Zijdsvoorburgwal is. Jaren lang ben ik met de tram gepasseerd naar het werk van mijn vader en later mijn eigen baantje op het Damrak. Dit plaatje haalt meteen al die herinneringen op."