De Amsterdamse Krant

7 mei 2017

De Amsterdamse Krant 7 mei 2017


'Door Amsterdamse Krant kwam ik op spoor van graf van mijn achternicht'

De iconische foto van W.F. Leijns van de schietpartij.

Op 7 mei 1945 was Nederland vrij en dat werd gevierd op de Dam. Het was een mooi feest, totdat er een schietpartij plaatsvond waarbij ruim dertig doden vielen te betreuren.
De voorganger van de de Amsterdamse Krant, de Oud-Amsterdammer, heeft in een groot aantal edities met veel getuigenissen uitgebreid aandacht besteed aan deze schietpartij. Daar komen we deze keer op drie pagina's nog een keer op terug, temeer daar onlangs en boek is gepresenteerd over dit incident. En we hebben nog twee nieuwe getuigen, waar we mee beginnen.

We beginnen met een bijdrage van Ton Giebing die dankzij de Amsterdamse Krant zijn achternichtje heeft weten te achterhalen.

Bedanken
"Bij deze wil ik jullie bedanken voor het feit dat er in de Amsterdamse krant enige jaren geleden een oproep naar nog onbekende namen die op de Dam op 7 mei 1945 waren omgekomen. Het is geen bijdrage, maar dankzij jullie oproep heb ik mijn achternicht kunnen opgeven en ben daarna verder in contact gekomen met stichting memorial 2015.
Als eindresultaat heb ik samen met mijn zoon de onthulling van het monument op de Dam mogen meemaken (7-05-2016) en nu het uitgebrachte boek waar voor een heel groot deel mijn overleden achternicht Rita Overdijk in voorkomt. En dankzij het bericht hierover in jullie krant en het vele werk van de stichting ben ik op het spoor gekomen van het nu nog bestaande zeer mooie graf op de Nieuwe Ooster in Amsterdam Oost."

Opmerkelijk graf
"Het is een opmerkelijk graf waar onlangs de naam van is vrijgegeven van een weldoener die destijds hiervoor uit eigen zak dit graf betaald zou hebben en hoogstwaarschijnlijk een collegae is geweest van de vader (mijn oom) van Rita Overdijk, maar dat is wat ik nog verder moet gaan uitzoeken. Kortom wat een oproep in uw de krant wel niet kan doen."
D?e redactie van de Amsterdamse Krant is er trots op dat deze krant bijdraagt aan dit soort bijdragen.

Jordaan
F. Blom tot slot was erbij op 7 mei en schrijft: "Mijn moeder en ik liepen die dag via de Jordaan (Leliegracht) naar de DAM in verband met de bevrijding.Edoch we hoorden schoten en er kwamen mensen teruglopen we mochten niet verder. Ik was rond de 6 jaar en later vertelde mijn moeder wat er was gebeurd."

"Een poosje later kwamen de herinneringen wel weer boven. Plotseling bleek heel Nederland lid te zijn van de Binnenlandse Strijdkrachten, de BS. Ook bleken er tijdens de oorlog heel veel mensen van de BS te zijn omgebracht en er waren en niet zoveel die het hebben overleefd. Nu was het zo dat Duitsland zich al hadden overgegeven aan de tegenstanders (UK, Vrije Fransen, Vrije Polen en de USA en andere landen betrokken in die oorlog) en de oorlog ten einde was. Alleen de soldaten bleven nog een poosje in de voorheen bezette gebieden voordat ze naar huis terug konden."

"Op de Dam werden de Duitse soldaten beschoten door de BS!!! terwijl de oorlog officieel was beëindigd, waarop de Duitsers terug gingen schieten. Echter op de Dam werden de burgers ook geraakt, maar dit werd door de Nederlandse regering stilgezwegen, de Duitsers hadden de aanslag op de DAM verricht, doch de werkelijke oorzaak werd nooit bekend gemaakt. Dit is in latere jaren meer voorgekomen onder nadere in het voormalige Nederlands Indië. Het is typisch Nederlands "wij weten van nix wij hebben dat niet gedaan."

Lees verder op de volgende twee pagina's

De Gruyter op nieuwe raadplaat

Een winkel van de vermaarde De Gruyter is prominent aanwezig op deze nieuwe raadplaat en verder is dit weer een typisch Amsterdams beeld. Onlangs was redacteur Hans Peijs in deze straat en het trof hem dat alles er nog zo mooi en redelijk in originele staat uitziet. We zijn benieuwd of u weet waar dit is en of u ook vindt dat deze wijk zo goed is geconserveerd én natuurlijk zijn we tuk op weer fraaie herinneringen.
Die kunt u inzenden naar info@amsterdamsekrant.nl.

Hotel Polen

Op 9 mei 1977 - dinsdag dus exact veertig jaar geleden - legde om 06.39 uur een uitslaande brand Kalverstraat 11-17/Rokin 12- 14/Papenbroeksteeg Hotel Polen, meubeltoonzaal Van Inden, boekhandel De Slegte en woonhuizen plat. Hierbij vielen 33 doden en raakten 21 mensen zwaargewond.
De Amsterdamse Krant wil hier aandacht aan besteden in de volgende editie en vraagt Amsterdammers om herinneringen, in welke vorm dan ook.
Uw inzending mag naar
info@amsterdamsekrant.nl.

Slachtoffers worden afgevoerd.

'Ik kan me herinneren dat er ook uit het Telegraafgebouw is geschoten"

Op deze en de volgende pagina staan bijdragen van lezers over de schietpartij op de Dam op 7 mei 1945.

De Groote Club en Telegraafgebouw
door C. Peters-Buhler
Op 7 mei 1945 ging ik met mijn broer (we waren 9 en 7 jaar oud toen) naar de Dam, maar we konden in de Raadhuisstraat bij het Postkantoor aan de achterkant van het Konklijk Paleis niet meer verder omdat er te veel mensen waren. Opeens werd er vanuit het Telegraafgebouw aan de overkant geschoten en zijn we met veel mensen (idioot eigenlijk en waarom??) naar boven het torentje van het postkantoor in gerend. We moesten daar natuurlijk weer naar beneden en zijn toen hard rennend door de Spuistraat, richting Centraal Station, over de Singel naar de Jordaan gerend. We durfden niet naar huis omdat de Raadhuisstraat helemaal vol stond. In de Anjeliersstraat woonde de 'werkster', die mijn moeder hielp met de kantoren schoonmaken en zij heeft ons naar huis gebracht. Mijn moeder had het op de (verborgen) radio gehoord en was natuurlijk compleet overstuur dat we naar de Dam waren. Ik kan me nog duidelijk herinneren dat er dus niet alleen uit De Groote Club, maar ook uit het Telegraafgebouw is geschoten."

Toespraak

door Henk Jansen

Op 7 mei 1945 zou er een toespraak worden gehouden op de Dam door een of andere hooggeplaatste persoon, die tevens de eerste bevrijders zou verwelkomen. Ik wilde dat wel eens zien en ben erheen gegaan. De Dam stond vol mensen en er was natuurlijk een feestelijke stemming, iedereen was benieuwd naar de dingen die komen zouden.

Midden in het schootsveld
Ik stond ergens midden op de Dam op de kleine steentjes toen ik plotseling een massa mensen hollend en schreeuwend op mij af zag komen. Ik koos ervoor om niet mee te rennen en ging achter een paal van de stroomvoorziening van de tram staan en toen pas hoorde ik dat er geschoten werd met geweren en mitrailleur vanaf De Groote Club op de hoek van de Kalverstraat. Later bleek dat het soldaten van de Kriegsmarine waren. Ik kon toen niet meer weglopen en stond met mijn neus tegen de paal (op de bekende foto, de paal rechts), achter mij stond en lag een aantal mensen, die net als ik niet weggerend waren. Daar zaten en lagen we, midden in het schootsveld.

Doden en gewonden
Overal om ons heen probeerden mensen zich in veiligheid te brengen, velen lukte dit niet en er lagen doden en gewonden overal. Het was een enorme chaos. Ik heb een fotoboekje getiteld 'De Dam 7 mei 1945' en daar sta ik in – niet herkenbaar, maar ik weet dat ik het ben – als eerste van een rij mensen, die probeerden zich zo klein mogelijk te maken. Tegen de gebouwen lagen en kropen vele honderden mensen achter karren en achter alles wat maar enige beschutting kon geven, zelfs achter een draaiorgel. Ik zag padvinders, mensen van het Rode Kruis en andere hulpverleners, met gevaar voor eigen leven, bezig om slachtoffers te helpen.

Machinegeweer
Tegen die paal zat een kastje en tussen de paal en het kastje door kon ik op een gegeven moment zien dat de schutter achter het machinegeweer opstond. Daarvan maakte ik gebruik om naar het paleis te rennen, ik ging achter één van die grote lantaarnpalen met zo'n brede voet liggen. Dat was even veiliger. Een paar minuten later ben ik om het paleis gerend, de Nieuwezijds Voorburgwal overgestoken en een zijstraat daarvan ingeslagen, onderweg nog een winkel ingevlucht, want toen werd er weer geschoten, en vervolgens naar huis gehold. Het was een zeer bewogen en benauwde middag geworden.

'Ik lag achter de rechter kiosk'

door C. Woudsma-de Koning

Ik lag achter de rechter kiosk. Een foto van de schietpartij op de Dam van 7 mei 1945 bracht de herinneringen aan die dag weer boven.
Ik was gewoon naar mijn werk gegaan op het Damrak, waar we hoorden dat de zaak dicht ging vanwege de bevrijding. Met een paar collega's ging ik natuurlijk direct naar de Dam. Het was fris, maar wel zonnig. Evenementen waren er natuurlijk niet, je liep er gewoon van de vrijheid te genieten, een onbeschrijflijk gevoel dat ik nu nog kan oproepen.
Ineens reed een tank de Dam op. Tot nu toe weet ik nog niet wat voor tank dat was en door wie hij bemand werd. Wel weet ik dat ik er opklom, met vele anderen. Het was hoog en eng. Enkele collega's zagen me en riepen: "De Koning, daar zit De Koning!" (mijn naam), wat enige
vervreemding bij de omstanders teweegbracht.

Oorverdovend geknetter
Toen het schieten begon - een oorverdovend geknetter - liep ik op het Damplantsoen, vanaf de Dam gezien net achter de rechter kiosk. We doken achter die kiosk en maakten ons zo klein mogelijk. Omdat ik zoiets nog nooit had meegemaakt, wist ik niet van welke kant geschoten werd, maar dat het goed fout zat begreep ik wel. Ik was doodsbang en woedend tegelijk: dat zal me toch niet gebeuren, vijf jaar bezetting overleven en nu nog door de moffen te grazen worden genomen. Je durfde niet om de kiosk te kijken, maar hoorde wel het geschreeuw van mensen en zag ze vluchten.

Weg van die Dam
Even was er een pauze in het schieten. Links vanaf het Rokin kwam een groep BS'ers in hun blauwe overall in het gelid richting Dam marcheren. Ik dacht: nu kan het, weg van die Dam. Ik rende naar de overkant en dook de steeg achter Peek en Cloppenburg in. Halverwege de steeg begon het schieten opnieuw. Er waren geen portieken om in te schuilen, dus drukte ik me tegen de muur in een soort inham.

Chinees
Naast me stond een man die hetzelfde deed. Het bleek een Chinees te zijn. Chinezen zag je in die tijd nog niet veel in Amsterdam - afgezien van de bekende pindaverkopers dan. De man zag mijn angst en zei, tot twee keer toe: "Kalm blijven, jufflouw." En het hielp, ik ontspande.
Toen het schieten ophield ben ik via de Kalverstraat naar huis gelopen: een uur gaans, want vervoer was er allang niet meer.
De volgende dag stond ik op de Apollolaan de Canadezen toe te juichen. Mager en hongerig, maar zielsgelukkig.

PS. Op onze oproep voor reacties op het schietincident op de Dam hebben we veel reacties gekregen. Zoveel dat we met deze rubriek nog wel even doorgaan. Dat betekent wel dat het even kan duren voordat we elke reactie hebben geplaatst, maar we gaan ze echt allemaal gebruiken.

Er zou gezongen worden

door mevrouw A. van Mechelen-Toering

Op 7 mei 1945 ging ik (ik was toen 10 jaar) met mijn moeder en zusje (13 jaar) naar de Dam omdat daar volgens informatie van een tante de verpleegsters zouden zingen. Volgens mij waren we al op de Dam toen er plotseling van alle kanten werd geschoten. Op de vlucht ben ik mijn moeder en zusje kwijtgeraakt. Ik vond een schuilplek in een brandgang tussen het gebouw van het Handelsblad en café Scheltema op de N.Z. Voorburgwal. Ik stond daar als enige kind tussen volwassenen.

Veilig
Na lange tijd werd het sein veilig gegeven en konden we weg gaan. Ik wist echter niet hoe ik thuis moest komen en stond daar een beetje eenzaam. Iemand vroeg mij waar ik woonde en ik antwoorde: "In de Passeerdersstraat." Waar die was, wist ik echt niet. Er was een man, volgens mij van de Binnenlandse Strijdkrachten, die zei: "Ik moet toch die kant uit dus ga maar met mij mee achter op de fiets." Op de hoek van de Prinsengracht en Elandsgracht heeft hij mij afgezet en kon ik de weg naar huis vinden.
Groot was de opluchting bij mijn ouders toen ik de straat in kwam lopen. Later bleek dat mijn zusje zich in café Scheltema had verscholen, dus eigenlijk vlakbij. Zij had daar een reep chocolade gekregen en had voor mij een stukje bewaard, waarvan ik natuurlijk heb genoten.

'Ik zie nog steeds het beeld van een bebloede hand van een overledene'

door Ron Ruisker

Ik herinner mij dat ik daar als kleine jongen aan de hand van mijn tante was. Wij woonden op de Kloveniersburgwal 45 en wij liepen via de Nieuwe Hoogstraat en Damstraat naar de Dam. We bleven ter hoogte van het huidige monument staan. Dat was destijds een soort plantsoen. Niet lang daarna begonnen de Duitsers te schieten en wij maakten meteen rechtsomkeer naar huis. Toen wij thuis waren, zagen wij buiten de paardenwagens met huif van Van Gend & Loos rijden waarin de slachtoffers werden vervoerd. Ik heb nog steeds het beeld voor me van een bebloede hand van een overledene die onder de deken uit stak. De overledenen werden via de Kloveniersburgwal en Zandstraat naar de Zuiderkerk gereden. Daar werden zij opgebaard. Deze momenten staan nog steeds op mijn netvlies.

'Vanmiddag hebben de Duitsers zo geschoten op de Dam, verschrikkelijk'

door Piet Boon

Als oud-Amsterdammer bewaar ik nare herinneringen aan het schietincident op de Dam op 7 mei 1945. Het is mijn verhaal zoals ik het heb beleefd. Op die bewuste dag was ik als 14-jarige jongen lopend vanaf Sloterdijk op klompen met een hongerig gevoel samen met vrienden naar de Dam gelopen. Want het gerucht ging dat onze Canadese bevrijders in aantocht waren en ik ging erheen om ze te verwelkomen. Het waren enkel maar geruchten waarop je afging. Er was geen radio, geen kranten helemaal niets. Het nieuws dat er was werd verspreid door middel van vlugschriften zoals de Waarheid, Vrije Volk, het Parool etc. Amsterdam was op 5 mei 1945 vrij, maar nog steeds bezet gebied. Je voelde je nog helemaal niet bevrijd. Overal zag je die gehate bezetter. Duitse soldaten liepen in grauwe uniformen door de straten of patrouilleerden op gejatte fietsen en gestolen vrachtwagens, gadegeslagen door angstige, hongerige en nerveuze mensen. Bang dat er weer iets ergs en onverwachts kon gebeuren, vooral als de Grüne Polizei verscheen. Die waren zeer gemeen en wreed. Onze straten waren geheel vervuild en de putten puilden uit of waren overvol met allerlei troep en er hing een afschuwelijke stank van ontbindende kadavers en ander afval. Ook waren er veel lege en geplunderde huizen; deze waren gedeeltelijk gesloopt en van hun houtwerk ontdaan om opgestookt te worden in kachels en noodkacheltjes.

Versperringen
Op de Dam stonden voor De Groote Club Spaanse ruiters en andere versperringen opgesteld. Achter deze versperringen stonden jonge Duitse soldaten van de Kriegsmarine voor de ingang van De Groote Club op wacht met het geweer in de aanslag. Een groot contingent Duitsers was eerder die dag de Groote Club binnengegaan om de komende gebeurtenissen af te wachten. Intussen zag je grote groepen mensen en kinderen die vrolijk en uitzinnig van vreugde voor de afrastering plaatsnamen en verwensingen uitten. De gekwelde burgers waren naar de Dam gekomen om toch maar niets te hoeven missen van de op handen zijnde Bevrijdingsfestiviteiten. Het liep echter anders. Midden op de Dam stond en speelde een draaiorgel, ik meen van Perlee, leuke melodieën. Ook vanaf de richting Nieuwe Kerk werd het steeds drukker en verzamelden zich voor het Koninklijk Paleis veel mensen. Leden van de Binnenlandse Strijdkrachten voerden in hun blauwe overalls politietaken uit en hielden met stenguns in de aanslag de boel in de gaten om ons te beschermen en mengden zich daarom tussen de menigte. Jeugdbewegingen mochten weer op straat en Padvinders en Verkenners in uniform verleenden hand-en-spandiensten voor diegenen die onwel werden. De Duitsers voelden steeds meer het onbehagen en de veelzeggende gebaren van de bevolking, die openlijk lieten blijken dat zij wraak wilden nemen voor alle leed. Op de hoek Nieuwendijk en Dam was een rekruteringscentrum van de Waffen SS gevestigd met veel glas en affiches. Om niets te hoeven missen, klommen veel jongeren langs de pui omhoog en namen plaats boven op de glazen uitbouw om boven de menigte uit te kunnen kijken. Het gejoel van de mensen was ook daar duidelijk aanwezig.

Onheil
Het zal zo rond het middaguur zijn geweest dat de balkondeuren van De Groote Club geopend werden en er onheil viel te bespeuren. Op dat moment stond ik tussen de menigte voor het Koninklijk Paleis; er viel ergens een geweerschot. De menigte verstilde. Mijn blik richtte zich direct op de eerste verdieping van De Groote Club waarop een mitrailleur en helmen zichtbaar waren. Plotseling werd van daar gericht op de mensenmenigte geschoten. Geheel in paniek geraakt rende ik vallend en struikelend over mensenmassa's weg. De menigte vloog uiteen. Het afschuwelijke, snerpende geluid van inslaande kogels op de keien en de om zich heen trappende getroffen en schreeuwende, vallende mensen was overal te horen. Overal om mij heen was gekerm. Het was afschuwelijk. Ik dook over mensen richting het draaiorgel en viel tenslotte over mensen die verspreid achter het orgel dekking hadden gezocht. Ik hoorde om mij heen veel gekreun van mensen die door kogels waren getroffen. Ook zag ik diegenen die dodelijk getroffen waren en onbeweeglijk op de keien lagen.Toen werd het ineens stil, doodstil. Ik besefte toen nog niet dat ik op blote voeten liep. Ik heb nog enige tijd achter het orgel gelegen en dat is uiteindelijk mijn redding geweest. Ik ben langs de Bijenkorf richting Warmoesstraat gelopen, of gestrompeld. Ik was heel erg alleen. Ik ben richting Centraal Station gegaan en via allerlei steegjes in de Jordaan terechtgekomen. Helaas weet ik niet meer precies waar en wie die vrouw was die mij hulp bood, maar hoe dan ook: er werd een raam opengeschoven en een vrouw verscheen en vroeg in onvervalst Jordanees waar ik vandaan kwam, waarna ze me naar binnen haalde. Ze had medelijden met me. Het was mijn eerste contact na die schietpartij. Mijn voeten waren kapot en bebloed. Na het een en ander te hebben verteld, haalde zij een paar oude en deels versleten gympies van haar in de Hongerwinter overleden zoon tevoorschijn en gaf deze aan mij nadat ze mijn voeten had verzorgd. Dat was voor mij een onvergetelijk gebeurtenis. Van daaruit ben ik op mijn gekregen gympies naar mijn ouderlijk huis gelopen. Ik moet er nog vaak aan terugdenken, vooral als ik over de Dam loop en mezelf gelukkig prijs dat ik nog leef. Thuisgekomen kreeg ik eerst nog op mijn donder omdat ik stiekem naar de Dam was geweest. En het ergste van alles was dat mijn klompen weg waren. Enkele weken nadien kwam er een bericht dat ik mijn klompen kon ophalen bij 'gevonden voorwerpen' in de Bijenkorf. Pas toen ontdekte ik dat ze gebarsten waren.

'Mijn oom speelde met het draaiorgel op de Dam'

door G. Landsaat

Volgens mij is een draaiorgel het lijdend voorwerp in deze gebeurtenis (dat klopt, het betreft draaiorgel Het Snotneusje-red.). Reier van Es - mijn oom, een broer van mijn moeder - speelde volgens de overlevering met een draaiorgel op de Dam. Hij speelde het Wilhelmus als uiting van het einde van de oorlog. Daarmee haalde hij zich de woede van de op dat moment aanwezige Duitsers op de hals, waarop werd geschoten. Mijn oom was verminderd toerekeningsvatbaar en idolaat van draaiorgels. Het was dus beslist geen onbezonnen daad van iemand die de held wilde uithangen. Ik ben in 1941 geboren en weet concreet niets van deze gebeurtenis af. Mijn moeder, die mijn vader in de oorlog heeft verloren, wilde namelijk niets vertellen over de oorlog. Na de oorlog heeft mijn grootmoeder middels het Rode Kruis alles laten uitzoeken en heeft een brief die we hierover kregen voorgelezen aan enkele kleinkinderen, onder wie ik.

Verschrikkelijk

C.J.E. van Leersum-Post schreef naar aanleiding van onze oproep over 7 mei 1945 een reactie. Zij heeft nog een brief in bezit die haar moeder Cornelia Truijens op 7 mei 1945 schreef aan haar broer Willem, onder andere over het schietincident.

Lieve Wim,

Vandaag zijn de eerste Canadese tanks hier aangekomen, een stuk of zes. Morgen komen er meer en op hoop van zegen dat de post nu weer gauw doorgaat, schrijf ik je maar gauw een brief. Ik ben nieuwsgierig hoe of jij en Willie 't maken en hoe of jullie de bevrijding doorstaan hebben. Is alles nogal rustig verlopen in Drenthe? Wie had dat kunnen denken hè, dat jullie daar nog eerder bevrijd zouden zijn dan wij. Voor ons komt het net op tijd, anders hadden wij niets meer te eten gehad. De laatste drie weken kregen we maar 'n half brood en een kilo aardappelen, deze week helemaal geen aardappelen en 't broodrantsoen zou volgende week ook opgehouden zijn, dus dan krijgen we niets meer alleen dan de Rode Kruis pakketten.
Vanmiddag hebben de Duitsers zo geschoten op de Dam, verschrikkelijk gewoon, er heerste 'n reuze vrolijke stemming en 'n drukte en dat konden de Duitsers zeker niet uitstaan. Ze begonnen ineens te schieten vanaf de Groote Club en de mensen konden natuurlijk niet zo gauw wegkomen. Bij de incassobank lagen 'n heleboel gewonden die allemaal op handkarren naar 't Binnengasthuis werden vervoerd.

'Synagoge werd leeggehaald en het hout opgestookt'

In elke editie van de Amsterdamse Krant publiceren we de raadplaat, waarbij we de lezers laten raden waar foto's uit de collectie van Simon Blokland, foto's die lezers hebben ingestuurd of foto's die we ergens zijn tegengekomen, zijn gemaakt. Voor een groeiend aantal trouwe lezers is het inmiddels een leuk tijdverdrijf. Soms zijn de foto's makkelijk, soms moeilijk, maar over het algemeen krijgen we veel inzendingen. Deze keer ging het om de Linnaeusstraat in Oost en met name de synagoge was zeer jerkenbaar. Verder is er nog een nazit en deze keer weer van de Marco Polostraat. Alles bij elkaar is het goed voor vier pagina's leesplezier.

We trappen af met de Mollen en de Koningen, die schrijven: "De Raadplaat van deze week was voor ons Amsterdam-Oost bewoners een makkie. Deze keer is de foto geschoten aan de Linnaeusstraat in de richting van de Middenweg/Watergraafsmeer."

Joods
"Het kerkgebouw links is gelegen aan de kruising met de Polderweg en is de Nieuwe Synagoge, gebouwd in 1928 en gesloopt in 1962. Die Synagoge was daar opgetrokken, omdat 80 procent van de bevolking van de Transvaalbuurt joods was. In de oorlog werden veel joden weggevoerd en bleef de buurt onttakeld achter. De Synagoge werd leeggehaald en al het hout opgestookt. Er bleef van het gebouw niet veel over en besloten werd hem af te breken (meer informatie: Ons Amsterdam 3, 2007). Op die plaats verscheen vervolgens een verschrikkelijk lelijk flatgebouw dat de 'Hunkerbunker' of 'Poezelflat' werd genoemd, want er woonden uitsluitend alleenstaande dames! Rechts zat de Tugelaweg met het café van Vergeer en even verderop zat de Pretoriusstraat. Iets terug en tegenover de Synagoge heeft Rob de Nijs zijn jeugd doorgebracht."

In 1962 afgebroken
Voor Gielijn Escher was het ook geen lastige klus. "Ook ditmaal weer niet zo moeilijk. Vanaf de spoordijk kijken we de Linnaeusstraat in en wel het gedeelte tussen Tugelaweg en Transvaalkade. De bebouwing rechts 'even zijde' is nog steeds geheel intact. Helaas kan dat van de synagoge aan de linkerzijde (hoek Polderweg) niet worden gezegd. Dit prachtige gebouw is in 1962 afgebroken. Ik heb verder geen speciale herinneringen aan deze buurt, maar ongetwijfeld zullen er lezers zijn die over de synagoge een interessant verhaal gaan vertellen!"

Sjoel
Mike Man, ook al zo'n stamgast, weet het ook: "Het betreft hier de Linnaeusstraat midden jaren 30, gezien in de richting van de Pretoriusstraat; rechts vóór de ingang van de Tugelaweg en links, op de hoek van de Polderweg, de z.g. Nieuwe Synagoge."

"Deze sjoel, ontworpen in de Amsterdamse School-stijl door architect Baars, werd in gebruik genomen in 1928 en (helaas) al in 1962 gesloopt, mede door vernielingen in de Tweede Wereldoorlog. De gebrandschilderde ramen konden worden gered en zijn samen met wat andere interieurdelen geschonken aan een synagoge in Israël."

Gooische Tram
"De rails op de foto zijn die van de Gooische Tram en nog niet die van lijn 9, die pas in 1940 werd doorgetrokken naar de Watergraafsmeer, aanvankelijk tot net voorbij de Nieuweweg (nu Weth.Frankeweg), later verder naar het oude Ajax-stadion t.o. Betondorp. Te zien is dat de rails afbuigen naar links om ongeveer ter hoogte van het huidige spoorviaduct (opgeleverd in 1939) samen met het treinspoor richting Weesperpoortstation te gaan. De spoorbaan was toen nog niet verhoogd en liep achter de huizen van de Vrolikstraat langs, daar waar later de Populierenweg kon worden aangelegd. Zo is ook de Wibautstraat oorspronkelijk een spoorwegtracé. Wat één foto al niet kan vertellen!"

Herkenbaar
En André Woons raadt ook weer mee, en heeft het goed: "Er is inderdaad wel het een en ander veranderd en toch blijft het herkenbaar. Ik heb daar ettelijke keren langs gefietst op weg naar de voetbalvelden op sportpark voorland. Het is de Linnaeusstraat bij de Polderweg. Tot eind vijftiger jaren stond daar de zwaar verwaarloosde Joodse synagoge. Overigens nog wel aardig is, dat Rob de Nijs in zijn jeugd op dat stukje Linnaeusstraat, rechts op de foto, woonde."

Heel eenvoudig
Hans Tolsma schrijft het volgende: "Het is voor het eerst dat ik reageer, maar dit was heel eenvoudig voor mij. Het betreft de Linnaeusstraat, die inderdaad een ander aanzien heeft gekregen, althans zeker de linkerkant.Ik ben geboren en getogen in de Cilliersstraat die parallel aan de Linnaeusstraat loopt, mijn achterbuurman was Rob de Nijs, die aan de Linnaeusstraat woonde."

Loden kogeltjes
"We zien links nog de synagoge staan, nu reeds lang geleden gesloopt en links voor aan was de Polderweg waar vroeger kermis werd gehouden (en met loden kogeltjes werd geschoten!, die wij verzamelden, omsmolten en verkochten). Heden heet dit gebied de Oostpoort, een gloednieuw winkelcentrum en woonlocatie, the place to be!"

Patatkraam
En drs. Hans Mol: "De afgebeelde "laan" is de Linnaeusstraat met rechts de Tugelaweg (café op de hoek ) en links de synagoge deels aan de Polderweg. De foto is waarschijnlijk gemaakt vóór de oorlog. Ná de oorlog stond tegenover de synagoge de patatkraam van "Sterk".

Architect J.S. Baars
Marc Stegeman klimt ook in de pc: "Een lastige raadplaat op 21 april ? Niet voor mij deze keer. Kenmerkend voor de brede laan is de schuin t.o.v. de as van de weg geplaatste kerk. Dat is een synagoge, in 1928 ontworpen door architect J.S. Baars als ik me goed herinner uit een tamelijk recent artikel in het onvolprezen maandblad Ons Amsterdam. Er was wat weinig ruimte dus Baars moest creatief zijn en bouwde op een soort taartpunt gelegen aan de Linnaeusstraat 111 en de Polderweg. De synagoge is afgebroken in 1962 dus dat had ik me herinnerd kunnen hebben als ik er toen al oog voor gehad zou hebben."

Bovenop de spoordijk
"De fotograaf van de raadplaat stond waarschijnlijk bovenop de spoordijk die daar met een viaduct of brug de Linnaeusstraat kruist sinds de spoorwegwerken Oost in 1939 gereed waren. Er zat onder deze brug die door machinefabriek v/h E.H.Begeman in Helmond gebouwd was (zie foto) in de tegelwand altijd een plaquette waarin aan die gebeurtenis herinnerd werd maar die is vermoedelijk door vandalen gejat. Ook zie ik op de foto tramrails door de Linnaeustraat die voor de spoordijk naar rechts afbuigen.Dat komt omdat toen de Gooische Stoomtram (nou ja, geen stoomtractie maar wel met motorwagens hoor) nog reed vanaf het locaalspoorstationnetje dat aan de oostkant van het Weesperpoortstation van de NS lag."

Niets van herinneren
"Ik kan me daar uiteraard niets van herinneren omdat ik van de wederopbouwgeneratie ben en toen was dat soort leuke zaken net weggesaneerd ten favure van het individuele transportmiddel de automobiel. Die hadden wij niet dus mijn herinneringen zijn dat ik vaak met de inmiddels verlengde tramlijn 9 vanaf de halte aan de Hogeweg in de bijwagen ging zitten. Dat was een z.g. drieasserstel waarbij je vanaf het kopbankje in de bijwagen mooi naar de slingerende en deinende bewegingen kon kijken van de motorwagen voor je. Dat soort zaken blijven in het geheugen gegrift, toch?"

Ruïne
Joop van Heuveln: "Ik herken de afbeelding op de raadplaat als de Linnaeusstraat, met links op de hoek van de Polderweg de oude Synagoge. Ik kwam in augustus 1953 wonen in de Vrolikstraat en wij speelden vaak in wat toen de ruïne was de Synagoge. Uit informatie bleek dat de meeste gebruikers van het gebouw tijdens de Tweede Wereldoog waren weggevoerd en omgebracht."

Opa
Jan van Zijp vond de opdracht wel pittig: "Best moeilijk deze keer. Ergens diep verborgen in mijn geheugen had ik een beeld, vooral van het café op de hoek. Maar de witte bruggetjes links kon ik niet plaatsen. Toch kwam het besef: Amsterdam-Oost, maar waar … Als kleine jongen ging ik elke woensdagmiddag met de tram van West naar Oost. Lijn 7 of lijn 17, overstappen op lijn 3 op de hoek Kinkerstraat-Bilderdijkstraat en dan bij het Oosterpark uitstappen en lopen naar de Tugelaweg. Daar woonde mijn tante samen met mijn oom en mijn opa."

Fietsongeluk
"Mijn oom was rechts helemaal verlamd door een fietsongeluk en kon zich alleen verplaatsen in een driewieler met 'handtrapper'. Samen gingen we dan op pad, met als mooiste ritjes die over de Schellingwouderbrug (moeizaam meehelpen duwen om boven te komen, maar dan staand naast zijn verlamde been met een rotvaart weer naar beneden) en langs de westkant van de Amstel naar het Waterlooplein (ook steile bruggen, maar iets kortere hellingen). Van hem leerde ik ook schaken. De eerste lessen maakte hij mij meedogenloos in, fanatiek als hij was. Maar toen ik na een paar jaar beter was geworden dan hij, ging hij stukken terugzetten en soms zelfs stiekem verschuiven. Toen was de lol eraf, maar schaken kon ik!"

Boodschappen
"Terug naar de raadplaat. Voor m'n tante ging ik regelmatig boodschappen doen in de Pretoriusstraat en de Linnaeusstraat. En ja hoor, op de raadplaat zie ik het café op de hoek van de Tugelaweg en de Linnaeusstraat. De synagoge op de achtergrond kan ik mij niet herinneren, wel een politiebureau dat links gestaan moet hebben. Op de website van het Geheugen van Oost (www.geheugenvanoost.nl) staat een mooi verhaal over een diefstal uit die synagoge."

Witte bruggetjes
Henk van Klingeren schrijft het volgende: "Ik zag iets bekend op deze raadplaat, Maar statige laan en de witte bruggetjes op de voorgrond brachten mij op een dwaalspoor. Uiteindelijk na veel gepeins kwam ik er ineens op: de Linnaeusstraat."
"De kerk kwam mij ook al verdacht bekend voor, dit blijkt de grote synagoge te zijn of de Sjoel oost, ingewijd 1928 gesloopt 1962 op de hoek van de Polderweg en de Linnaeusstraat. De nieuwe Synagoge werd gebouwd nadat de Grote in onbruik was geraakt, (e.a. door de Tweede Wereldoorlog) aan de andere kant van het spoor, deze staat er nog steeds, of deze als zodanig nog wordt gebruikt weet ik niet. De Witte bruggetjes heb ik niet gekend. of kan ik mij niet herinneren."

Zwart gravel
"Het terrein waar de witte bruggetjes liggen ken ik alleen als een groot zwart gravel terrein waar Jaarlijks kermis werd gehouden. Op de andere hoek Linnaeusstraat, Tugelaweg was van af ongeveer de helft zestiger jaren onze stamkroeg gevestigd van de Familie van Geer (Heet nu de Vrienden volgens mij) De foto is naar mijn mening genomen van af de spoorbrug die daar toen der tijd lag, de spoordijk bestond nog niet. De foto zal rond 1930 gemaakt zijn."

Gevoetbald
Ton Blom: "Zojuist uw krant weer met plezier gelezen. Wat de raadplaat betreft was voor mij niet moeilijk omdat ik in deze buurt lange tijd gewoond heb en er heel dikwijls na de WO II op weg naar het Sportfondsenbad gelopen heb of naar de Hema iets verderop. Het is de Linnaeusstraat - hoek Polderweg links en de Tugalaweg rechts. Links de oude, nu afgebroken, Joodse synagoge. Na de oorlog ook veel gevoetbald op het links gelegen grindveld. Op de hoek stond een van de eerste Patat Frites-zaken van Amsterdam firma Sterk al ik mij niet vergis. Nu geheel verbouwd - de hele Polderweg is sterk veranderd."

Veel is weg
"Het Kraaiennest weg, de Ambachtsschool weg en het Korfbalveld van Swift weg. De hierachter gelegen gasfabriek (nu sporthal) en de gemeente garages voor de bussen alsmede de Sterovitafabriek (melkfabriek) allemaal andere functies of verbouwd of weg. Nu winkelgebied ,, de Oosterpoort ,,. Kan mij ook nog de gang met mijn moeder naar de Gaarkeuken in WO II herinneren was gevestigd in wat later de Sterovita Melkfabriek werd."

Onherkenbaar
Wim Verschut: "De straat waar het om gaat is de Linaeusstraat richting de Ringdijk in de Transvaalbuurt. De foto is genomen vanaf de plaats waar nu het spoor viaduct ligt. Links staat de synagoge gebouwd in Amsterdamse stijl, deze werd in 1928 ingewijd. De sloop van dit gebouw was in 1962. Deze plek is nu onherkenbaar omdat hier een geheel nieuwe buurt "De Oosterpoort" is verrezen. De straat rechts is de Tugalaweg."

Afgebroken
Fred Glasius doet de volgende duit in het zakje: "Volgens mij is het de Linnaeusstraat met linksboven de synagoge hoek Polderweg in Oost (welke jammer genoeg is afgebroken)."

Flatgebouw
En Ton Brosse: "Volgens mij is dit de Linnaeusstraat, genomen vanaf de spoorlijn, in de richting van de Middenweg. Het gebouw links op de hoek van de Polderweg is volgens mij de synagoge die al weer lang geleden afgebroken is en waar nu het flatgebouw staat" en Harry Snijder heeft het ook goed, zonder er verder te veel woorden aan te wijden.

Lees verder op de volgende pagina

Nieuwe raadplaat

Een winkel van de vermaarde De Gruyter is prominent aanwezig op deze nieuwe raadplaat en verder is dit weer een typisch Amsterdams beeld. Onlangs was redacteur Hans Peijs hier en het trof hem dat alles er nog zo mooi uitziet. We zijn benieuwd of u weet waar dit is en of u ook vindt dat deze wijk zo goed is geconserveerd én natuurlijk zijn we tuk op fraaie herinneringen.
Die kunt u inzenden naar info@amsterdamsekrant.nl.

'Jarenlang werd hier een enorme kermis opgebouwd'

Vervolg van de vorige pagina: Raadplaat Linnaeusstraat

Spoorbrug
En Ruud Sijmons dan, die heeft een mooie bijdrage: "De Raadplaat: ''een statige laan'' is volgens mij de Linnaeusstraat in Amsterdam Oost, deze foto moet genomen zijn vanaf de spoorbrug (spoorbaan was toen waarschijnlijk nog gelijkvloers met de rijbaan en had slagbomen) richting van de Middenweg met als eerste straat rechts op de foto het café op de hoek van de Tugelaweg, de kerk (links) stond op de hoek van de Polderweg (waar ook altijd de kermis stond op het toen nog open stuk terrein) met achter de kerk het Politie bureau Amsterdam Oost en het Sportfondsenbad waarna zich rechts de Pretoriusstaat bevond, daarna de Transvaalstraat met vervolgens de Transvaalkade (met links voor de brug de HEMA) om vervolgens over de brug Watergraafsmeer in te rijden."

Grootouders
"Aangezien ik ben geboren in 1944 in de Transvaalstraat en veel bij mijn grootouders op het Pretoriusplein kwam (nu Steve Bikoplein) weet ik natuurlijk redelijk veel van deze wijk in Amsterdam Oost (Transvaalbuurt), heb er dan ook heel wat meegemaakt in al die jaren dat ik er ben opgegroeid, hele leuke, maar natuurlijk ook minder leuke herinneringen, je kon er toen nog gewoon met een priktol op straat spelen zonder dat er gelijk auto's en dergelijke beschadigd werden, er sneuvelde zo af en toe wel een ruit(je), maar we namen op die leeftijd natuurlijk snel de poten."

Priktollen
"Van die priktollen heb ik er zelfs nog een klein aantal bewaard met verschillende vormen van Paddenstoel tot taps aflopend naar onder, leuke tijd was het met toch heel veel leuke herinneringen aan Oost. Verder zou ik eigenlijk nog heel veel meer op papier kunnen zetten, maar dat misschien nog eens de volgende keer als het wederom over de Transvaalbuurt in Amsterdam Oost gaat."

Herinneringen
Voor Hans Sagel opent de raadplaat ook een hoofd vol herinneringen: "Met heel veel herinneringen gekeken naar de raadplaat in de Amsterdamsekrant van 22 april 2017. Op de foto is de Linnaeusstraat te zien. Waarschijnlijk omstreeks 1928. Toen werd namelijk de synagoge, het gebouw links met het torentje, in gebruik genomen. Tijdens WO II werd door de bezetters en meelopers het interieur van de kerk vernield. Het bijzondere bouwwerk in Amsterdamseschoolstijl werd helaas in 1962 gesloopt. Zie Ons Amsterdam, nummer 3, Maart 2007 voor meer informatie."

Talrijk
"Mijn persoonlijke herinneringen aan dit gedeelte van de Linnaeusstraat zijn talrijk. Al was het alleen al maar doordat ik hier tijdens mijn middelbare schooltijd vier keer per dag vanuit de iets verderop gelegen Watergraafsmeer naar de Derde Driejarige HBS aan de Polderweg (op de foto voor de synagoge linksaf) liep. Rechts is de hoek Linnaeusstraat - Tugelaweg. Onder de flats die vanaf daar beginnen zijn winkels gevestigd. Tijdens mijn HBS tijd, midden jaren 50, was daar o.a. een filiaal van de bekende kantoorboekhandel de Gebroeders Winter. Ooit was ik zo gek om voor een klasgenootje (eerlijk gezegd mijn toenmalige grote liefde) daar na schooltijd het goedkoopst mogelijke schriftje te gaan kopen (5 cent!!) terwijl zij met anderen voor school nog lekker een ijsje aan het eten was."

Flipperkasten
"Aan de linkerkant van de foto zijn enige bruggetjes te zien. Zelf heb ik die nooit gekend. In mijn jeugd begon daar rechtstreeks aan de straat gelegen een groot braakliggend, met sintels verhard, terrein. Waar ik bijvoorbeeld nog vliegers heb opgelaten. Jarenlang werd hier een enorme kermis opgebouwd, met tal van attracties. Behalve van alles wat draait en zwiert ook tenten met De dikste vrouw, Robert Volta, de elektrische man. Het vlooientheater, De sterkste man van de wereld, De motor stijelwand, etc, etc. Allemaal gezien."

Van Dungens rumbonen
"Nog ben ik trots op het doosje Van Dungens rumbonen dat ik na de winst van een speelronde bij de flipperkasten mee naar huis kon nemen. Ooit hoorde ik vertellen dat op de plaats van het braakliggende terrein volkstuinen zouden zijn geweest. Maar of dat waar is weet ik niet zeker. Opvallend is ook de tramrails, die op de foto in tegenstelling met die van de huidige lijn 9, naar rechts afbuigen. Dat klopt inderdaad want het zijn de rails van de Gooise Stoomtramweg Maatschappij, (De Gooise Moordenaar, vanwege de vele ongelukken die hij veroorzaakte) die hier langs de huidige Populierenweg naar het vroegere Weesperpoortstation reed. Bedankt voor de fijne raadplaat!"

Ruk en Pluk
Niek Boersma is korter van stof: "Het is de Linnaeusstraat gezien ongeveer vanaf het spoorviaduct. Rechts op de hoek zit nu café Ruk en Pluk en links de synagoge op de hoek van de Polderweg. Die is er niet meer en er staat nu een (lelijke) flat."

Niet moeilijk
E. Steur laat weten: "In de Amsterdamse krant van 22 April is de nieuwe raadplaat de Linneusstraat met links op de hoek met de Polderweg de oude Joodse synagoge die in de jaren 60/70 gesloopt is geworden. De rechter straat op de foto is de Tugelaweg en 1 straat verder droeg de naam Pretoriusstraat. Dit was niet zo moeilijk te raden."

Synagoge
En Nico en Ria Scharn sturen een foto van de huidige situatie en melden: "Hierbij mijn oplossing van de raadplaat van deze week: we kijken hier naar de Linnaeusstraat met links de voormalige synagoge. "

Llees verder op volgende pagina

'Leegstaand gebouw herinnerde sterk aan de gebeurtenissen in de oorlog'

Ook al zo;n mooi gebouw aan de Linnaeusstraat: het voormalige Burgerziekenhuis. Niemand haalt het aan, maar dit beeld is gewoon mooi.

Vervolg van vorige pagina: Liannaeusstraat met synagoge, plus nazit Marco Polostraat

Juni 1943
Ter afsluiting van al deze prachtige bijdragen over de synagoge, citeren we een deel van een artikel uit Ons Amsterdam van 2007 (de Mollen en de koningen verwijzen hierboven hiernaar) dat gewijd is aan de synagoge:

"Uit juni 1943 is een briefkaart van rabbijn Meijer de Hond bewaard gebleven, een beklemmend document. Hij schrijft dat hij de volgende dag, op sabbat 19 juni, zal komen spreken in de synagoge Linnaeusstraat. De Hond, in 1882 in Amsterdam geboren, was een charismatische rabbijn die voor de oorlog omstreden was, zeker bij de joodse kerkbestuurders. Hij toonde zich gecharmeerd van de oude Jodenbuurt, inclusief de daar heersende armoede, en typeerde dat als het werkelijke joodse leven. Met sociale hervormingen en met de maatschappelijke emancipatie en integratie van de joden had hij weinig op. Pas in de oorlog kreeg De Hond zijn officiële erkenning als rabbijn. Toen was hij inmiddels een geliefd spreker in de verschillende synagoges, omdat zijn mystiek getinte boodschap over het lot van het joodse volk nog enige hoop gaf."

Grote razzia
"Rabbijn De Hond zal zijn spreekbeurt in Sjoel Oost wel vervuld hebben. De volgende dag echter, zondag 20 juni, woedde een grote razzia in Zuid en een deel van Oost. Vele straten werden afgezet om ontsnappen te voorkomen en de Duitsers haalden duizenden joden uit hun huizen. Ook De Hond zelf, die woonde in de Grensstraat (bij de Weesperzijde, een bijna volledig joodse straat), ontkwam niet aan deportatie. Op 23 juli 1943 werd hij in Sobibor vergast."

Leeggeroofd
"Na juni 1943 stond de synagoge leeg en werd sindsdien leeggeroofd en kapotgemaakt, waarschijnlijk zowel door nationaal-socialisten als door buurtbewoners die behoefte hadden aan hout voor hun noodkacheltjes. Aan de buitenkant leek het pand ongeschonden, maar van binnen was het een ruïne. Geld voor restauratie had de Nederlands-Israëlietische Hoofdsynagoge niet, zoals zoveel van de Amsterdamse synagoges na de oorlog als een bouwval bleven staan. De overgebleven religieuze joden in Oost kwamen bijeen in de vroegere bijsynagoge in een vleugel van het gebouw, destijds bedoeld voor weekse diensten."

Spelende kinderen
"Het leegstaande gebouw herinnerde voorbijgangers en spelende kinderen in de omgeving sterk aan de gebeurtenissen in de oorlog. De latere liedjeszanger Rob de Nijs woonde er tegenover en las als zevenjarige zijn eerste stukken in de bijbel, onderwijl uitkijkend op de synagoge. Toen het gebouw al afgebroken werd, speelde Taeko van der Veen er met zijn vriendjes, "in de badcelletjes [van het mikwe, het rituele bad voor vrouwen] waar je allerlei dingen bij dacht omdat je vaag had gehoord over wat er in de oorlog gebeurd was".

Nazit
Ook hebben we weer twee bijdragen in de nazit en beide zijn reacties op reacties van de bakfietsenverhuurder aan de Marco Polostraat. Allereerst is er de reactie van Henny van der Sluijs, ook al zo'n trouwe lezer:
"In de editie van vandaag (21-4-2017) schrijft Piet Veenboer: ".....naar de grote school naast de Liefdekerk (beide gesloopt)." Ik neem aan, dat meneer Veenboer de Mariaschool en de kerk De Liefde aan de Bilderdijkstraat bedoelt en de tekst deed mij eerlijk gezegd een beetje pijn. Ik heb namelijk heel wat leuke schooluurtjes in de Mariaschool doorgebracht en ook vele fijne Hoogmissen bijgewoond in de kerk De Liefde."

Meneer van Rooijen en mevrouw Van Beckhoven
"Ik kwam halverwege de 4e klas door verhuizing naar west bij meneer van Rooijen, die naar ik meen later eens met een voet onder een tram gekomen schijnt te zijn, waarna ik de 5e klas doorbracht bij mevrouw van Beckhoven, met wie ik het prima kon vinden, maar de rest van de klas "overhoop lag". Ze was nogal streng, waar ik geen last van had, omdat ik sowieso geen "krengetje" was en altijd "braaf" oplette en mijn werk maakte. In de 6e kregen we eerst juffrouw Babs en toen zij ziek werd, kwam meneer (Loek) Truyens haar vervangen. Hij bleek een zoon te zijn van een latere tafeltennisgenoot van mij, Chris Truyens. Hoe klein is Amsterdam?"

Voorbeden
"In de kerk De Liefde mocht ik weleens de voorbeden lezen, compleet met "Laat ons bidden", tijdens de Gezinsmis (die altijd op de 1e zondag van de maand was) en ik deed mee in het kinderkoor, waarbij ik regelmatig solo moest zingen, omdat mijn lichte, maar glaszuivere, hoge sopraanstemmetje zo ver droeg in de prima akoestiek van deze prachtige ouderwetse kerk met middenschip, zijbeuken, koor en orgel boven de toegangspoort en altaar helemaal "achterin" de kerk."

Afscheid
"k ben er enkele weken voor de sloop nog in geweest (om afscheid te nemen en mijn man te laten zien, waar ik als kind gekerkt had) en gelukkig zijn de "vitale delen" allemaal behouden gebleven, want de banken, het orgel, de preekstoel, het altaar en nog meer voor een kerk belangrijke dingen zijn verhuisd naar andere kerken in binnen- en buitenland, o.a. Roemenië en Hongarije als ik het goed heb onthouden. Later ben ik overgestapt naar het protestantisme, maar dat had niets met De Liefde (om welke kerk mijn hart gehuild heeft) te maken. Ga zo door met De Amsterdamse Krant!"

Misverstand
We sluiten af met een reactie van Leo van der Klei die reageert op een reactie van zijn broer Marino, met wie hij al zo´n dertig jaar geen contact meer mee onderhoudt en hij schreef al eerder een bijdrage - daarin noemde hij de familie Fritschgy smoezelig - waar hij op terugkomt. "Eerst een misverstand uit de weg ruimen: mevr. Els Poblets bestaat niet; de redactie heeft gewoon de verkeerde naam uit mijn E-mail gepikt."

Spanje
"Mijn naam is Leo van der Klei ik ben op 28 mei 1937 geboren in het Wilhelmina ziekenhuis en in de Vespuccistraat 46 huis gaan wonen. Daar heb ik gewoond tot mijn trouwen in 1958; onze ouders hebben er gewoond tot hun dood. In 2002 - bij mijn pensionering - hebben wij - mijn vrouw en mijn persoontje - Amsterdam verruild voor Spanje. Waar we in het dorp Els Poblets een leuk huis hebben gekocht en waar wij nog steeds met veel plezier in wonen."

Fritschgy
"Ik noemde de familie Fritschy een groezelig echtpaar; dat kan een vertekend beeld van mij zijn moet ik toegeven. Ik zie mevrouw Fritschy in mijn herinnering rondlopen in een gebloemde jurk of schort en de heer Fritschy was volgens mij altijd gekleed in een soort van corduroy. Ik was in die tijd nog erg jong en vermoedelijk veel met mijzelf bezig en aldus kunnen dit soort beelden nu vertekend zijn door de tijd."

Weinig last
"Overigens - ik schreef het al - hadden wij weinig last van het karrenbedrijf Fritschy, het zelfde kan gezegd worden van de firma Sakkers de Kleermaker welke een winkelpand had in de Vespuccistraat 42 en de Kapperszaak van mevrouw en meneer Snip die op 48 zat. Ook de firma Wijnberg waar dhr Danko bedrijfsleider was kan ik mij nog goed herinneren. Het stukje Vespuccistraat tussen de Jan Evertse straat en de Jan Maijen straat was onze ¨wereld ¨
Het Jan van Galenpark was al het ¨avontuur¨; zo werkten dat in die tijd toen we jong waren. Mijn moeder vond de kleuterschool in de Willem Schoutenstraat al te ver en de lagere school werd dus de Jan Maijenschool en de Jan Evertseschool direct om de hoek. Gelukkig is dat naderhand veranderd en leerde ik de gehele stad Amsterdam goed kennen."
"Ik heb 22 jaar bij de firma Aurora in de Vijzelstraat gewerkt en een 12 jaar bij Zwitserleven op de Apollolaan. En nu geniet ik al zo´n 15 jaar van mijn Pensioen in het mooie dorp Els Poblets/Alicante zo´n 8 Km van Denia."

Basketbal-uurtje op vrijdag was heilig voor Ed van Thijn

Als oud-burgemeester kreeg Ed van Thijn in 2011 uit handen van Hans Peijs het eerste exemplaar van de Oud-Amsterdammer dat inmiddels alweer drie jaar de digitale Amsterdamse Krant is.

Personalia
Ed van Thijn werd geboren op 16 augustus 1934 in Amsterdam. Hij is sinds 1992 getrouwd met Odette Taminiau, zijn derde huwelijk. Hij heeft twee kinderen uit zijn eerste huwelijk; één daarvan is actrice Marion van Thijn die in de Nederlandse film De Kassière speelde. In de jaren '70 had hij een langdurige relatie met politica Hedy d'Ancona. Van 1983 tot 1990 was hij getrouwd met het toenmalige Tweede Kamerlid voor de PvdA en latere minister Eveline Herfkens. Alhoewel hij niet van godsdienstige huize is, oriënteert hij zich de laatste jaren op het liberaal-joodse geloof.

Hij groeide op in de Rivierenbuurt en verhuisde naar Bussum na een bominslag. Na vele omzwervingen kwam het gezin na de oorlog weer in Bussum terecht. Hij volgde het Willem de Zwijger College en werd gaandeweg de studie een onhandelbare jongen. Zijn ouders scheidden en Ed en zijn moeder verhuisden naar Amsterdam, waar hij op het Amsterdams Lyceum kwam, wat hem zeer goed beviel. Na afronding van zijn universitaire studie politieke en sociale wetenschappen aan de Gemeentelijke Universiteit Amsterdam kwam van Thijn in dienst van de Wiardi Beckman Stichting, het wetenschappelijk bureau van de PvdA, waarvoor hij de politiek inging. Hij was achtereenvolgens gemeenteraadslid en Tweede Kamerlid voor de PvdA. In 1971 was hij schaduw-minister is het Schaduwkabinet Den Uyl. Ten tijde van het kabinet Den Uyl was hij fractievoorzitter. Hij speelde een belangrijke rol, na de 10 zetels winst, in de kabinetsformatie. In het daarop gevormde kabinet van Agt II bekleedde hij de post van minister van Binnenlandse Zaken.

Algemene kenmerken van Van Thijn en belangrijke gebeurtenissen tijdens ambtsperiode
Van Thijn was burgemeester van Amsterdam van 1983-1994. Hij zei bij zijn aantreden op 16 juni 1983: "Amsterdam moet een stad zijn waar iedereen zich, ongeacht afkomst, leeftijd, geslacht, seksuele voorkeur, huidskleur en levensbeschouwing moet kunnen thuisvoelen. Een stad waarin voor fascisme en racisme geen plaats is en die nieuwe perspectieven biedt''. Verdraagzaamheid en tolerantie waren zijn sleutelwoorden.
In die tijd waren de 3 V's (Verkeer, Vuil, Veiligheid) topprioriteit, al kwam de drugsoverlast daar al snel bij. Van Thijn beloofde bij zijn aanstelling dat de stad nu echt schoon zou worden gemaakt.
Hij kreeg ook te maken met rellen en de kraakbeweging. Van Thijn koos ervoor optreden tegen de krakers niet onaangekondigd te doen, maar ze netjes aan te kondigen en hij liet de Politie zoveel mogelijk aantreden met de 'platte pet' in plaats van het ME-pak.
Hij regelde dat koningin Beatrix op Koninginnedag 1988 een succesvolle wandeling door de Jordaan maakte ter gelegenheid van haar vijftigste verjaardag. Zij werd toen uitbundig gekust door een willekeurige Jordaanganger.

Op 25 oktober 1989 bracht Van Thijn, tijdens een promotiereis van het Amsterdamse bedrijfsleven, een bezoek aan Dries van Agt in Tokyo, die daar als vertegenwoordiger van de Europese Gemeenschap zat.
Voor de burgemeester was zijn wekelijkse basketbal-uurtje op vrijdagmiddag heilig. Het is dan ook niet verwonderlijk dat onder zijn regime het College van B. en W. besloot de wekelijkse collegevergadering op vrijdag af te schaffen en alleen nog op dinsdag te vergaderen.

Hij kreeg op 20 februari een afscheidsreceptie in het Concertgebouw waar het programma gepresenteerd werd door raadslid Annemarie Grewel met onder andere Carry Tefsen, Paul de Leeuw, Karin Bloemen en Danny Blind (namens Ajax). Als cadeau kreeg hij o.a. een videoboodschap van Nelson Mandela, die in 1990 een succesvol bezoek aan Amsterdam had gebracht.

Van Thijn vertrok op 12 januari 1994, in de nadagen van het Kabinet Lubbers, naar Den Haag als opvolger van de plotseling overleden Ien Dales, maar dat werd geen succes. Op 27 mei trad hij in navolging van minister van Justitie Ernst Hirsch Ballin - terwijl zij al een demissionaire status hadden - af ten gevolge van het rapport over de IRT-affaire. Zijn ervaringen zijn vastgelegd in zijn boek 'Retourtje Den Haag'. Frank de Grave heeft nadat van Thijn vertrokken was als burgemeester de zaak draaiende gehouden.

Wetenswaardigheden en dieptepunten
Van Thijn kreeg in zijn periode te maken met de extreem rechtse raadsleden van de Centrumpartij en de Centrum Democraten. Hij had grote moeite met hun aanwezigheid, maar heeft een keer een zeer indrukwekkende rede gehouden, waarbij hij het gedachtengoed van deze partijen in een historisch perspectief haarscherp fileerde.

Van Thijn bracht op 22 december 1984 een werkbezoek aan de Staatsliedenbuurt. Een groep militante bewoners had via een soort tribunaal 'besloten' dat hij niet welkom was en ze sloegen hem letterlijk de buurt uit.

Na een ontruiming van een gekraakt pand in de Schaepmanstraat op 24 oktober 1985 werd een aantal krakers gearresteerd. Eén ervan, Hans Kok, overleed de volgende dag. Hierop werd via het plaatsen van een bom in een aan de ambtswoning belendend perceel een poging ondernomen om een aanslag te plegen. Deze mislukte omdat de ontsteking niet werkte.

Hij was voorstander van het binnenhalen van de Olympische Spelen in 1992. Het leverde hem een persiflage van Van Kooten en De Bie op met de nog altijd bekende quote 'no junks on the mountains'. Er waren ook tegenstanders van dit plan, met name het gemeenteraadslid Saar Boerlage was een fel tegenstandster en de acties van haar en haar medestanders deden de Amsterdamse kandidatuur geen goed.

Andere dieptepunten waren het neersteken van Kerwin Duijnmeijer in 1983 en de Bijlmerramp van 1992, zoals het neerstorten van een El Al-vliegtuig op de Bijlmermeer al snel werd genoemd. De immense puinhoop die daar is ontstaan met 43 dodelijke slachtoffers en vele daklozen grijpt hem zeer aan.

Ambtswoning
C. van Aalst gaf de woning aan de Herengracht cadeau aan de gemeente Amsterdam, op voorwaarde dat de burgemeester het voortaan zou bewonen. Ook van Thijn deed dat 10 jaar, maar dit was niet altijd een onverdeeld genoegen. Zo zei hij weleens: ''het was een comfortabele en ruime bovenwoning. Maar in de weekenden was het daar geen pretje, ik zocht mijn heil dan meestal ergens anders. Je was er afgesneden van de buitenwereld. Ik moest veel grendels verzetten voordat ik in de tuin was. De ambtswoning oefende tegelijkertijd een magische kracht uit op alle binnen- en buitenlandse bezoekers. Gasten werden met een ontwapenend praatje in de bal- of dinerzaal ontvangen. Er heerste een vertrouwelijke sfeer waarin het gemakkelijk 'zaken doen' was. Er zijn in de ambtswoning brainstorm sessies geweest met architecten en cultuurdragers, mensen uit het bedrijfsleven, schoolbestuurders etc.


Van Thijn ontving er ook veel staatshoofden. Onder andere president Gorbatsjov van de toenmalige Sovjetunie. Hij ontving Gorbatsjov, die bekend stond als milieupromotor, in de tuin. De president vroeg aan van Thijn wat dat voor bomen waren. Hij antwoordde dat de linker een beuk en de rechter een kastanje was. Waarop de tolk zei: dat weiger ik te vertalen omdat het onjuist is. De beuk stond namelijk rechts en de kastanje links.....Maarschalk Tito was eens op bezoek en schonk van Thijn een zelfgemaakt schilderij. Toen veel later de minister-president van Joegoslavië op bezoek kwam leek het hem een aardige geste dit schilderij prominent op te hangen. Helemaal verkeerd! Het gebaar viel helemaal niet in goede aarde. Het was de eerste en tevens laatste keer dat van Thijn iets veranderde.

Andere bestuurders en opvolgerVan Thijn had in zijn ambtsperiode te maken met twee tamelijk machtige wethouders voor de Financiën, Walter Etty en Frank de Grave.
Walter Etty zat al sinds 1980 in het College en was de wethouder die in 1981 de eerste grote bezuiningsoperatie in gang zette. Ook was hij de initiator van de komst van de stadsdeelraden. Hij kreeg als bijnaam 'Breznev aan de Amstel'. In 1990 moest hij na slecht verlopen verkiezingen voor de PvdA plaatsmaken voor de eerste Wethouder Financiën van VVD-huize, Frank de Grave, waarna er nog vele volgden. Niet dat de financiële huishouding er erg door zou veranderen, maar De Grave had wel veel belangstelling voor de lokale belastingheffing. De directeur van de Belastingdienst was een graag geziene gast, zeker omdat er dan ook wel eens een pittig potje bridge gespeeld kon worden.
In begin 1994 werd De Grave voor vier maanden officieel aangesteld als waarnemend burgemeester; hij was al burgemeester. Zijn optreden in die tijd werd alom geroemd.

Op 16 mei 1994 trad Schelto Patijn aan als opvolger van Ed van Thijn.

De burgemeesters van Amsterdam (10): Ed van Thijn

Adrie de Koning en Jos en Frits Mol zijn de auteurs van de rubriek 'Burgemeesters van Amsterdam'. Wij hebben hen de afgelopen jaren leren kennen als grote kenners van de geschiedenis van Amsterdam, hetgeen zich heeft geuit in de series 'Dit komt nooit meer terug' (over allerlei zaken die vroeger zo normaal waren in het Amsterdamse straatbeeld, maar inmiddels van het toneel zijn verdwenen), daarna 'Verdwenen kinderspelen' en vervolgens 'Amsterdamse hofjes'.
In 'Burgemeesters van Amsterdam' worden niet alle Amsterdamse burgervaders uit de loop der eeuwen behandeld, maar alleen de burgemeesters uit de vorige en deze eeuw, want daar zullen Amsterdammers en oud-Amsterdammers herinneringen aan hebben. En misschien weten lezers iets over hen te vertellen. In totaal gaat het om twaalf burgemeesters die in de collage op deze pagina zijn verwerkt. Het zijn de vooroorlogse burgemeesters Tellegen en De Vlugt, de tijdens de oorlog aangestelde Voûte en de naoorlogse De Boer, D'Ailly, Van Hall, Samkalden, Polak, Van Thijn, Patijn, Cohen en Van der Laan.