De Amsterdamse Krant

2 december 2017

De Amsterdamse Krant 2 december 2017


'Er zou hard gebonkt worden en de zak zou er staan!'

We hadden er niet specifiek om gevraagd, maar de tijd is er natuurlijk wel hartstikke rijp voor: verhalen over Sinterklaas. Maar Nicolaas Scharn schonk ons een juweeltje dat we u natuurlijk niet willen onthouden.

door Nicolaas Scharn

Heilig geloofde ik in de eerbiedwaardige sint en zijn toen nog grotendeels pikzwarte kompaan met zijn zak vol geschenken en zijn speelse doch angstoproepende roede. De zenuwen gierden door onze kinderkelen in de dagen voor het grote pakjesgebeuren. De weg naar school en terug was eigenlijk alleen maar even de Spaarndammerstraat aflopen, maar och, wat werd je daar lekker gemaakt voor het feest van de goedheiligman, overal marsepeinen pieten en sinten en in sommige etalages een 'pietje' in een 'écht' pietenpak die steeds maar weer de handstand maakte of aan een touw naar boven klom.
Bij ons thuis werd de schoen - alleen bij dagenlang sintliederen brullen en wortels in de schoen stoppen - gevuld met een lullig gevuld chocokikkertje of met een dun schijfje marsepeinen leverworst.

Het keukentje.
Het raampje.

De strooiavond

Ik weet nog een keer dat we in de huiskamer in de teil moesten. Mijn zus en mijn broer waren al brandschoon en ik mocht in hun waswater de laatste avonturenmodder van mijn huid schrapen! Mijn moeder stond te kokkerellen in het driehoekige keukentje waar zij net in paste. Boven haar stond een rond raampje van veertig centimeter doorsnede half open i.v.m. de etensdampen. Ineens vloog een gros keihard geworpen pepernoten door de lucht en belandde op de grond tussen mijn zingende zus en mijn broer en in het badwater! Een chaotisch geheel, maar de pret was groot!

Pakjesavond

Het was vlak na het avondeten. Er zou gebonkt worden en de zak zou er staan! Vol spanning zaten we te wachten. Mijn vader riep ontzet: 'Tjonge, vergeten sigaretjes te halen, tot zo!' Als hij weg was, werd er tijdens het steeds zenuwachtiger zingen drie keer keihard gebonsd! Er ontstond meestal een wedstrijd tussen mij en mijn broer wie er het eerste op de buitengang was, de zak in ogenschouw nam en daarna het complete trappenhuis opstormde om de donkere zakkenbrenger te betrappen! Meestal won ik, maar mijn broer sleepte wel glorieus de zak naar binnen! Daarna als bezetenen uitpakken en tussen de platgetrapte pepernoten en kapotgescheurd inpakpapier met de nieuwverworven speeltjes keutelen!

Het geheim van de schortzak

Mijn vader was natuurlijk de échte zakkenbrenger, immers de sigarenwinkel was na zessen altijd dicht, dat wist een kind. Hij had ook de buurman kunnen laten bonken, maar daar had-ie weinig vertrouwen in. Een keer had de bovenbuuf gestrooid, maar ze was vergeten de zwarte handschoen aan te doen, zodat de tv-kijkende kindermeute tijdens het strooien synchroon uitriep: 'Bedankt, buuf!' En nu de onthulling van het pepernotengeheim. Op strooiavond vulde mijn moeder tijdens het kokkerellen haar grote schortzak vol met strooigoed. Ze zette het keukentuimelraampje wijd open en na een paar blikken achterom om te zien of we niet toevallig haar kant op keken, graaide ze twee handen vol strooigoed uit haar zak en keilde de sintversnapering met grote kracht over haar hoofd richting haar geschrokken halfnaakte kindertjes. Daarna racete ze naar binnen onder de uitroep: 'Wat was dat? Piet heeft zeker gestrooid!' Waarvan acte.

Nieuwe raadplaat is weer een mooie

En weer hebben we een mooie uitdaging. Het betreft een ansichtkaart uit de collectie van Simon van Blokland, die zijn complete en enorme collectie enkele jaren geleden terug heeft overgedaan aan de Vereniging Vrienden van de Amsterdamse Binnenstad. We hebben geen idee of dit een lastige raadplaat is, maar we weten wel dat hier weer menige herinnering ligt. Heeft u enig idee waar dit is en heeft u herinneringen die u met de lezers wilt delen? Schroom dan niet om uw inzending te mailen naar
info@amsterdamsekrant.nl

Feestdagen

De Amsterdamse Krant bestaat ruim drie jaar en de voorganger de Oud-Amsterdammer bestond bijna drie jaar. Lang is het niet, maar toch hebben we een soort traditie en die is dat we in de editie rond Kerst verhalen over Kerst willen publiceren. Of in elk geval over de feestdagen. Oud&Nieuw keuren we dus ook goed!). Die zien we graag tegemoet, het liefst met mooie foto's. Zo zouden we leuk vinden als we veel foto's zouden krijgen van lezers die in hun jeugd bij een kerstboom staan of die aan het optuigen zijn. En dat is maar één voorbeeld.
Uw inzending kunt u mailen naar
info@amsterdamsekrant.nl

'Die vrouw op de foto zou mijn moeder weleens kunnen zijn'

De raadplaat van de vorige editie.

In elke editie van de Amsterdamse Krant publiceren we de raadplaat, waarbij we de lezers laten raden waar foto's uit de collectie van Simon Blokland, foto's die lezers hebben ingestuurd of foto's die we ergens zijn tegengekomen, zijn gemaakt. Voor een groeiend aantal trouwe lezers is het inmiddels een leuk tijdverdrijf. Soms zijn de foto's makkelijk, soms moeilijk, maar over het algemeen krijgen we veel inzendingen. In de laatste editie was de raadplaat er een van de Czaar Peterstraat, En hoewel de foto stamt uit eind jaren dertig van de vorige eeuw kwamen er opvallend veel reacties.

"De raadplaat van deze keer was niet eenvoudig", schrijven de Mollen en de Koningen. "In eerste instantie dachten we onafhankelijk van elkaar dat dit de Marnixstraat was, maar de tramrails ontbraken in de raadplaat, zodat dit niet het antwoord kon zijn. Toen ging me een lichtje branden. Meneer Willem Mol fietste altijd, toen hij nog werkte, door de Czaar Peterstraat op weg naar de Stoomvaart Maatschappij Nederland waar hij werkte. En bovendien is er wel vaker een raadplaat uit de Czaar Peterstraat gekomen. Een snelle blik in Beeldbank liet zien dat dit inderdaad de correcte straat is: de Czaar Peterstraat."

Direct herkend

De Mollen en de Koningen komen met deze foto van de Czaar Peterstraat die nog verder teruggaat in de tijd.
Wim Meijer heeft een ingelijste foto van de Czaar Peterstraat.

"Ook nu weer direct herkend: De Czaar Peterstraat, gezien vanaf de hoek Oostenburgergracht/Cruquiuskade", schrijft Gielijn Escher juichend. "De bebouwing op deze foto is niet meer aanwezig en vervangen door de gebruikelijke nieuwbouw. Echter, verderop in de straat (richting Rietlandpark) zijn sommige huizenblokken zeer fraai gerestaureerd. Wilde je hier vroeger bij wijze van spreken nog niet dood gevonden worden, nu is het een hele aantrekkelijke - ik zou bijna zeggen hippe - straat met tal van leuke winkeltjes. Zoals u al vermoedde dit keer een raadplaat om je tanden op stuk te bijten."

Drastisch veranderd

Mike Man raadt ook weer mee en raadt het goed: "Weliswaar had ik al snel het vermoeden dat het de Czaar Peterstraat moest zijn. Een bevestiging daarvan was erg moeilijk te krijgen aangezien de straat sedert de jaren tachtig drastisch is veranderd en een controle met Street View geen zin had."

Spoorviaduct

"Aan het eind van de straat meende ik een spoorviaduct te ontwaren en ik heb daarom vele straten die uitkomen op zo'n viaduct 'langsgelopen', zoals bv. de Javastraat, Linnaeusstraat, Van Swindenstraat, Spaarndammerstraat enz. Om dan, na overleg met kenners en een wandeling door het walhalla dat Beeldbank heet, uiteindelijk toch mijn eerste indruk bevestigd te krijgen, maar toen was ik inmiddels vele plezierige uren verder."

Vervangen

"De foto lijkt qua beeld en auto's kort na de Tweede Wereldoorlog te zijn gemaakt; in ieder geval ná 1938, want toen verdween de tram uit de straat om er pas in 2004 weer terug te keren. De huizen links op de foto zijn vanaf ± 1875 gebouwd en zoals gezegd vanaf 1985 vervangen door de huidige. Alleen de z.g. Dubbeltjespanden rechts achter op de foto hielden het nog tot 2006 vol!"

Niets van terug te vinden

André Woons is net als de inzenders hiervoor vaste bezoeker van de raadplaat en weet het goede antwoord nu ook: "Het gaat hier om de Czaar Peterstraat gezien in de richting Piet Heinkade. Er is nu helemaal niets van terug te vinden, want de hele straat is heel mooi vernieuwd. Toch sprak de foto meteen aan, want in mijn jeugd kwam ik hier regelmatig in de buurt. Soms voor leuke dingen, zoals de Odeon bioscoop die vlakbij was. Maar ook 2 keer per jaar via de Czaar Peterstraat naar de Conradstraat, want daar zetelde de tandarts van ziekenfonds Aza. Overigens een geweldige tandarts, mevrouw Jager-de Groot, want zij vond dat arbeiderskinderen ook recht hadden op een goed gebit en besteedde veel zorg aan de behandelingen."

De Gooyer

Ook Joop van der Linden (91 jaar!!) had er weer veel lol in om met de raadplaat aan de gang te gaan en hij herkende deze direct: "Bij het zien van deze raadplaat dacht ik direct weer aan het begin van de Czaar Peterstraat te staan met links achter mij de Oostenburgergracht, rechts achter mij de molen De Gooyer en achter mij de brug over genoemde gracht om te kunnen terugkeren naar de Sarphatistraat (kazerne) en/of de Hoogte Kadijk."

Kinderspeelplaats

"Op deze plek was vroeger aan de rechterkant ook geen bebouwing doch een kinderspeelplaats en er is thans, naar ik meen, een restaurant van Spirit Amsterdam gevestigd."

Spoorviaduct

"Geheel aan het einde van de Czaar Peterstraat meen ik het spoorviaduct te zien waardoor men in het Oostelijk Havengebied kon komen. Dat zou dus betekenen dat de foto omstreeks 1934 of daarna is genomen omdat vanaf de 30'er jaren tot aan de Tweede Wereldoorlog de spoorwegwerken Oost in uitvoering waren, als gevolg waarvan de spoorbanen werden verbreed en naar dijklichamen verplaatst en waarbij de stations Muiderpoort en Amstel werden gebouwd, waarna het Weesperpoortstation aan het Rhijnspoorplein werd gesloopt alsmede de oude spoorbaan, die veranderd werd in een verkeersweg die de naam kreeg van Wibautstraat."

Tramsporen

"In 2004 werd in de Czaar Peterstraat tramsporen aangelegd voor lijn 10 en overigens zullen vele buurtbewoners zich nog de filmopnamen in 1984 voor Ciske de Rat in deze straat en omgeving herinneren."

Aanvulling

Hierboven staat de strekking van Joops eerste mail, maar bij nader inzien heeft hij een aanvulling over het spoorwegviaduct: "Bij de spoorwegwerken 1930-1939 vanaf het Centraal Station, waarbij vele spoorwegovergangen met spoorbomen werden beveiligd, waardoor veel en soms lang wachten, o.a. ook bij de Javastraat en Eerste van Swindenstraat, werden deze vanaf het Centraal Station allemaal vervangen door viaducten, waarover de sporen op vooraf gereedgemaakte dijklichamen konden worden aangelegd. Dit betekende o.a. dat ook het oorspronkelijk laaggelegen Muiderpoortstation (op straatniveau) vanaf de Javastraat iets zuidelijker (richting Insulindeweg) op hoger niveau moest worden gebracht."
"Ook na het gereedkomen van het spoorviaduct Javastraat/1e van Swindenstraat riep men dan weer uit: 'Oost is blij, weer een doorgang vrij!'"

De Gruyter

B. Landsaat schrijft ons: "Volgens mij is de raadplaat van november 2017 de Czaar Peterstraat. Gezien vanaf de Oostenburgergracht. Aan de rechterkant was de Oosterspeeltuin en in het tweede perceel links zat een winkel van De Gruyter. (Snoepje van de week). Ook liep er een man met een handkar en later bakfiets die staven ijs verkocht aan kroegen etc. voor het koel houden van dranken. Zijn naam was Kobus van Geenen."

Makkie

D. Brinkman had er geen enkele moeite mee: "Dit is voor mij een makkie: dit is de Czaar Peterstraat; foto is genomen vanaf begin van de straat. Rechts staat een gebouwtje waar je in de 50/60'er jaren zondagochtend film kon kijken voor weinig. Het was een gebouwtje van de speeltuinvereniging. Deze straat is helaas erg veranderd dor nieuwbouw en renovaties. Ik woonde zelf drie dwarsstraten rechts verderop, vandaar de herkenning van de foto."

Lijkt er veel op

E. Steur laat weten: "Ik heb de raadfoto bekeken van 11 november 2017 en ik denk dat dit de Czaar Peterstraat moet zijn. Zeker weet ik het niet, maar op de achtergrond zie ik het spoorviaduct dat wel in meer straten is te zien. Het lijkt er erg veel op en hoop dat ik het goed heb."

Dichtgemetselde ramen

Jan van Zijp maakt er veel werk van om te reageren: "Zo herkenbaar aan die vier dichtgemetselde ramen in de gevel van het pand recht op de hoek: de Czaar Peterstraat gezien vanaf de Oostenburgergracht."

Herinneringen

Vervolgens komt hij met een reeks herinneringen: "In de jaren zeventig van de vorige eeuw woonde ik een tijdje in de Blankenstraat en meestal sloeg ik voor het pand met de dichtgemetselde ramen rechtsaf en liep dan achter langs de speeltuin. Op een oudejaarsavond trof ik daar een op een bankje in de kou een dakloze aan. Hij wilde niet ingaan op mijn uitnodiging, maar met de thuis opgehaalde warme soep en het grove bruine brood was hij wel heel blij."

Boodschappen

"Boodschappen deden we óf in de buurtwinkeltjes die er toen nog waren óf op de Dappermarkt. En met onze kleine jongen in de kinderwagen gingen we vaak naar het Oosterpark, want er kwam nooit zon op het hele kleine plaatsje achter onze woning. Aan de overkant woonde een hele oude schipper met zijn vrouw en je kon hem (en haar) geen groter plezier doen dan ze mee te nemen in de auto en langs plekken te rijden waar ze vroeger gevaren hadden."

Oog in oog met een pistool

"Op een avond kwam ik bij ons voor de deur oog in oog te staan met een man met een pistool; ik deed maar net of ik niets zag en inwendig trillend van de zenuwen, liep ik rustig naar binnen. Direct de politie gebeld, maar toen die arriveerde was de man al in een auto gestapt en vertrokken. Ben toen uitgebreid gehoord, maar hoe het verder gelopen is weet ik niet. Na het nieuws over de 'vergissingsliquidatie' in de Conradstraat in 2014, kwam de herinnering hieraan weer boven. Maar het was in die jaren nog wel een echte volksbuurt en 'hé buuf', 'wijffie', 'ome' of 'ouwe' waren heel normale, vriendelijke omgangstermen."

Voor 1930

Wim Meijer voegt toe: "Volgens mij is het de Czaar Peterstraat gezien vanaf de Oostenburgergracht. Bijgevoegd een foto van voor 1930. Rechts op de foto was later een speeltuin en nu woningbouw. Gedeeltes van de straat zijn nieuwbouw. Heb een aantal jaren in deze straat gewoond en gewerkt."

Van voor de oorlog

"Dag allemaal", schrijft Tiny Dijkshoorn monter: "Volgens mij is de nieuwe raadplaat van 10 november het begin van de Czaar Peterstraat van voor de oorlog, tegenover de speeltuin."

John Atsma heeft het ook goed zonder er verder iets over te schrijven, evenals Joop Roessink, Ger Terlien en Ph. Frederking.

Onmiskenbaar Czaar Peterstraat

Henk van Kessel pakt wel uit: "De foto van deze keer is onmiskenbaar de Czaar Peterstraat. In deze straat bevond zich onder andere een schoenwinkel van de Fa. Klomp. Mijn vader had twee schoenwinkels: een op de Middenweg 28 en een op het Beukenplein 1. Als jonge jongen kan ik me herinneren dat ik in de jaren zestig bij de firma Klomp weleens van mijn vader schoenen moest halen voor een klant."

Nog net Oost

"Met de fiets van de Middenweg via molen De Gooijer, wat nog net Oost was, naar de Czaar Peterstraat Amsterdam-Centrum. Een zoon van de firma Klomp, Ad, is later een schoenenzaak begonnen in Ridderkerk, met familie van mij hebben we de winkels in Amsterdam voortgezet tot 1998. Niet van elkaar wetend kwamen Ad en ik elkaar een jaar of twintig geleden tegen. En daarna ook nog een keer bij een reünie van de Hoogewegschool die 100 jaar bestond op de Hogeweg in Amsterdam Watergraafsmeer. We zijn collega's gebleven tot de opheffing van zijn en onze winkels. Amsterdam blijft een imponerende stad." Om te eindigen met de uitsmijter: "Blijf doorgaan."

Speeltuin

Theo de Looze kruipt achter de pc om de volgende tekst te brouwen: "Hierbij wil ik graag reageren op de raadplaat van 10 november. Ik moet me al heel erg vergissen als dit niet de oude Czaar Peterstraat is, gezien vanaf de Wittenburgergracht. Rechts op de foto kun je nog ongeveer de plek zien waar later een speeltuin verrees."

Vele winkeltjes

"De foto komt mij bekend voor omdat ik de straat zo gekend heb met daarin nog de vele winkeltjes, cafés en dergelijke. Ik ben in de Staatsliedenbuurt geboren en opgegroeid, maar zwierf als jongen altijd in de havens van Amsterdam en liep dan ook weleens door deze straat. Wij moesten destijds ook op zaterdagochtend naar school en daar had ik vaak niet zo'n zin in en dan vluchtte ik naar de havens."

Banjeren

"Een keer was ik daar weer aan het banjeren en liep langs een schillenboer die in de Czaar Peterstraat zijn wijk had. Hij had schijnbaar in de gaten dat ik daar niet geheel legaal was en vroeg mij om hem te helpen met schillen op te halen. Destijds was een vraag van een ouder iemand nog een bevel en sjouwde ik met een jute zak op mijn nek alle trappen in deze straat af: een hels karwei. Ik had er meteen spijt van dat ik aan het spijbelen was en nam mij voor als ik dat weer deed ik niet meer door deze straat zou lopen."

Op de volgende pagina staan meer inzendingen, zowel goede als inzendingen die niet goed zijn, plus er is een nazit.

Nieuwe raadplaat

En weer hebben we een mooie uitdaging. Het betreft een ansichtkaart uit de collectie van Simon van Blokland, die zijn complete en enorme collectie enkele jaren geleden terug heeft overgedaan aan de Vereniging Vrienden van de Amsterdamse Binnenstad. We hebben geen idee of dit een lastige raadplaat is, maar we weten wel dat hier weer menige herinnering ligt. Heeft u enig idee waar dit is en heeft u herinneringen die u met de lezers wilt delen? Schroom dan niet om uw inzending te mailen naar
info@amsterdamsekrant.nl

'Wij haalden ons snoepgoed altijd in de Czaar Peterstraat'

De vorige twee pagina's zijn gewijd aan de raadplaat en dat geldt ook voor deze pagina waarop we vrolijk verder gaan met inzendingen over de Czaar Peterstraat.

In één oogopslag

Walther Woortman zag het ook direct: "Deze zag ik in één oogopslag: Het begin van de Czaar Peterstraat in Oost. Met aan de rechterkant een clubhuis en de speeltuin. Die plaat is zo klein, maar die mevrouw aan de voorkant zou mijn moeder wel eens kunnen zijn. Jammer dat je de plaatjes ook niet meer kan opslaan."

Veel veranderd

Peter de Jonker weet veel over deze buurt: "Het gaat hier om de Czaar Peterstraat, gezien vanaf de Wittenburgergracht richting de spoorbaan. Er is enorm veel veranderd. Aan de beide zijden vooraan zijn de panden gesloopt en vervangen door nieuwbouw. De opname van deze kaart is 1965-1967 en dit is nog voordat er grootschalige stadsvernieuwing ging plaatsvinden in de buurt, zoals op Kattenburg, Wittenburg en Oostenburg. Er zijn dan wel al plannen die voor veel onrust zorgen."

Verpauperd

"De buurt is dan op vele plaatsen verpauperd en er zijn veel slechte en te kleine woningen. Woningen worden al jaren door de gemeente opgekocht om de sloop en nieuwbouw voor te bereiden. Als eerste vindt de nieuwbouw plaats op de Kattenburgerstraat tegenover het Marine-etablissement."

Veel oude en kleine woningen

"De Czaar Peterstraat komt pas veel later in de jaren negentig aan de beurt en ook in de deze straat en aanliggende straten zijn veel oude en kleine woningen, deze zijn voornamelijk in bezit van woningbouwverenigingen. Het was/is een hele gezellige straat met reuring en veel kleine middenstand, die nu anno 2017 weer is teruggekomen en de buurt ondergaat een verjonging met vele leuke speciaalzaakjes en horeca."

Stukje speeltuin

Loek van Wijk doet mee met de volgende bijdrage: "De raadplaat is de Czaar Peterstraat, gefotografeerd vanaf de Oostenburgergracht. Rechts zie je nog een stukje speeltuin en een hele rij woningen met destijds groene deuren, de zogenaamde dubbeltjeswoningen. Helaas is in de loop der jaren alles afgebroken en er is een foeilelijk gebouw voor in de plaats gekomen. Zoals overal is ook in deze buurt een hele hoop huizen gesloopt, waarvoor nieuwbouw in de plaats gekomen is. Ik zou zeggen: ga zo door met uw blad, ik ben altijd weer blij als er een nieuwe uitgave in de bus ligt."

Ik kwam hier regelmatig

Eddy de Rooij weet veel over deze buurt: "Als bewoner van de Oostelijke eilanden kwam ik regelmatig in deze straat. Aan het begin van deze straat was een voetbrug over het spoor naar het Funen toe. Dat was een aantrekkingspunt voor kinderen. In de straat waren veel winkels, en ook een vriendinnetje woonde ter hoogte van het viaduct onder het spoor door."

Snoepgoed

"Onze opa woonde weliswaar in de Conradstraat, maar met wat centen die wij kregen, werd het snoepgoed altijd in de Czaar Peterstraat gehaald. In het eerste blok huizen rechts bij de Coehoornstraat woonde familie van ons. Ongeveer in dezelfde tijd werd in deze buurt ook een gebouw neergezet waar boven op een pilaar een engel was geplaatst. De Oosterkapel, daar waren ook andere diensten in gevestigd. Onder anderen huisartsen hadden hier hun praktijkruimten. Om daar te komen werd dat altijd via de Czaar Peterstraat en de Coehoornstraat gedaan."

Drukke straat

"In die tijd was de Czaar Peterstraat een drukke straat, waar veel vrachtverkeer zijn weg zocht naar het erachter gelegen havengebied. In de vroege ochtend en late middag kwam het personeel dat in de haven werkte op de fiets door deze straat."

Buurten

"Ik woon al sinds 1968 niet meer op de Oostelijke eilanden, maar een enkele keer kom ik er nog weleens buurten. Er is in de Czaar Peterstraat zo veel veranderd dat ik mij nog nauwelijks kan voorstellen hoe de sfeer daar ooit was. Er zijn wel wat fijne herinneringen verbonden aan deze straat."

Fietsenmaker

Piet Zijlstra schrijft helemaal vanuit Milwaukee: "Volgens mij is dit het begin van de Czaar Peterstraat. Vooraan links zat een fietsenmaker waar mijn vader altijd onderdelen kocht. Het grappige was dat ze een aapje in die zaak hadden. Ik ging altijd mee als hij er naartoe moest, ik kan die fietsenmaker nog steeds zien met zijn stofjas aan. Het moet in de jaren 50 geweest zijn. Links om de hoek zat Werkspoor waar ik in 1958 een cursus voor tekenaar constructeur heb gevolgd."

Niet goed, Marnixstraat

Herman Boeker is van het joviale soort: "Ik twijfel vaak, en dan stuur ik geen oplossing door. Nu twijfel ik weer, maar doe een gok: de Marnixstraat, richting centrum. De huizen links en rechts bestaan nog steeds, weliswaar flink gerenoveerd. Het is een lange straat en die hebben wij niet zo veel in onze mooie stad. Veel mazzel en groet."

Conradstraat

"Volgens mij is dit de Conradstraat", schrijft Hans Goedhart. "Ik was hier in de jaren tachtig actief in de stadsvernieuwing. Links de oude woningen waarvan er nog veel staan, thans is alles gerenoveerd. Rechts was het Rijkskledingmagazijn. Dat was gekraakt door een harde krakersgroep en bij de ontruiming waren er felle gevechten. Ik herinner me dat er in een van de panden brand was en dat voor de vlammen een jonge vrouw stond te dansen. Volgens mij is daar ook een krantenfoto van. De foto is genomen vanaf de kant van de spoordijk bij de rietlanden."

Valkenburgerstraat

"Ik denk dat het de Valkenburgerstraat is", schrijft Bertus Stoeltjes en "Ik denk dat de raadplaat de Marnixstraat is. Gezien vanaf Haarlemmerplein richting Marnixplein. Ongeveer voor de Willemstraat", schrijft R.P. Dootjes.

Nazit

We hebben ook een nazit van Harry Tax, over de Fannius Scholtenstraat: "In de Amsterdamse Krant van 19 mei staat dat de De Gruyter was gevestigd op de hoek van de Fannius Scholtenstraat en de Van der Hoopstraat. Dat zou best kunnen voor de oorlog. Maar als ik de foto goed bekijk, zit er aan het einde van het laatste huizenblok geen enkele ruimte voor de Haarlemmerweg en de Haarlemmertrekvaart. Daarbij moet er ook nog ruimte zijn voor het vrachtverkeer op het gasfabriekterrein. Het gebouw op de achtergrond staat dus veel te dichtbij optisch gezien."

Kemperstraat

"Ik ben Harry Tax en in 1939 in de J.M. Kemperstraat 94 2-hoog geboren en mijn hele jeugd heb ik daar doorgebracht. Drogisterij Klik zat zeker op de hoek. Dat is zo klaar als een klontje. Ook voor eerstehulpgevallen kon je terecht bij... Klik. De Gruyter was na de oorlog gevestigd op het van Limburg Stirumplein."

MontesinoS

En dan is er nog een soort nazitje van de Mollen en de Koningen, die reageren op een bijdrage van mevrouw Schutten-Borhem: "Zij schrijft over een ijsmannetje genaamd Montesino. Er heeft jaren lang een man op het Waterlooplein gestaan genaamd MontesinoS! Hij verkocht ijs, patat en ander lekkers aan de mensen. Dit is waarschijnlijk dezelfde die zij bedoelt."

Ferdinand Bol? Sol-do-mi-terop

Adrie de Koning en Jos Mol hebben de lezers van de Amsterdamse Krant de afgelopen maanden blij gemaakt met een serie over de burgemeesters van Amsterdam. Het schrijversduo presenteert nu een nieuwe serie onder de noemer 'Bijzondere gebouwen in Amsterdam'. Dit is de vierde aflevering, met de Stopera aan het Waterlooplein.

'Amstel 1'' zoals het er vóór 1982 uitzag. Rechts in de bovenhoek de Mozes en Aäronkerk.

door Jos Mol en Adrie de Koning

Naam en plaats van het gebouw
De Stopera is het gebouwencomplex bestaande uit stadhuis en Nationale Opera en ballettheater. Stopera is een afkorting van de protestleus 'Stop de Opera' en is geen samenvoeging van 'stadhuis' en 'opera', zoals velen denken. Het gebouw bevindt zich op het in de 16e eeuw aangeplempte schiereiland Vlooienburg. Het ligt tussen Waterlooplein, Amstel en Zwanenburgwal, waar vroeger een hele woonwijk stond! Het heet nu Amstel 1.

Ontwerper, bouwer
De Stopera is van de architecten Wilhelm Holzbauer en Bernhard Bijvoet. In december 1979 overleed Bijvoet echter en nam de architct Cees Dam de zaak van Bijvoet over.

Bouwstijl
Een echte bouwstijl is nooit aan de Stopera toegekend.

Data begin bouw, opening
De Amsterdamse gemeenteraad keurde het gecombineerde ontwerp goed in 1980 en Gedeputeerde Staten van Noord-Holland en de rijksoverheid keurden het goed in 1981. Om de tegenstanders geen kans te geven, werd het bouwterrein van een groot hek voorzien. De eerste paal werd geslagen op 5 juli 1982 en het complex werd voltooid in 1986. Het muziektheater werd feestelijk geopend op 23 september van datzelfde jaar. In september 1988 trok de gemeente Amsterdam in het nieuwe stadhuis.

Historie
Aanvankelijk zou alleen het stadhuis op het Frederiksplein moeten komen, waar in 1929 het Paleis voor Volksvlijt was afgebrand. Uiteindelijk werd dit afgewezen in 1954 en werd gekozen voor een meer centrale plaats in de stad, aan de Amstel. Nadat een ontwerp was afgewezen, kreeg Joop den Uyl, toen wethouder van Publieke Werken, een fantastisch idee. De gemeente Amsterdam schreef onder zijn leiding een prijsvraag uit in 1964. Den Uyl wenste ''een democratisch stadhuis van een bestuur door overreding, dat tegelijk een ontmoetingscentrum met de burgers schept''. De inzendtermijn sloot op 30 november 1967 en er waren maar liefst 803 ontwerpen ingezonden! Zeven inzendingen mochten verder uitgewerkt worden. Het ontwerp van de Oostenrijker Holzbauer werd uiteindelijk gekozen.

Veel kritiek
Veel kritiek van PSP en Provo zorgden voor een alternatief plan onder de leus: 'Het stadhuis staat op de Dam'. Toch haalde dit plan het niet en werd in oktober 1962 de opdracht aan Holzbauer verleend. Dit keer stemde de PvdA tegen, die vond dat stadsvernieuwing de hoogste prioriteit had. De bouw was daarmee in één klap drie jaar stilgelegd! In deze periode verslechterde het financiële klimaat. Daarbij kwam nog dat Joop den Uyl, inmiddels premier van het kabinet-Den Uyl, de financiële toezeggingen aan Amsterdam terugdraaide. Dries van Agt van het kabinet-Van Agt I liet aan Wim Polak weten dat er van rijkssteun zelfs helemaal geen sprake meer zou zijn. Wim Polak had dit al zien aankomen en had een schets van Holzbauer bij zich die gecombineerd was met het ontwerp van een operagebouw. Hij was op het idee van de combinatie gekomen door de energiecrisis. Door gemeenschappelijk gebruik zou veel energie bespaard kunnen worden.

Toezegging
Om de Stopera op het Waterlooplein te kunnen bouwen, moest de gemeente de toezegging doen dat de daar in de Amstel liggende woonschepen hun ligplaats zouden behouden. Er moest alleen een beetje ruimte gemaakt worden voor een aanlegsteiger.
In het stadhuisgedeelte bevinden zich onder meer een raadszaal, een filmzaal, een sportzaal, een rampencentrum, restaurants en de tentoonstellingsruimte over het Nieuw Amsterdams Peil.

De Opera
De Wagnervereniging schreef een prijsvraag uit voor een operagebouw in Amsterdam. Winnaar werd J.F. Staal met een ontwerp voor een gebouw aan het Museumplein, nabij het Concertgebouw. De gemeenteraad wees dit plan echter af.
Toen in 1954 werd besloten dat het nieuwe stadhuis niet op het Frederiksplein zou komen, kreeg architect Bernard Bijvoet opdracht voor deze locatie een operagebouw te ontwerpen. Vervolgens werd echter besloten het nieuwe gebouw van De Nederlandse Bank hier te bouwen. De bank was op dat moment gevestigd in een gebouwencomplex aan de Oude Turfmarkt en wilde uitbreiden op het Binnengasthuisterrein, waar echter de Universiteit van Amsterdam ook wilde uitbreiden.

Goedgekeurd
De opera zou nu gebouwd worden op het terrein van het oude RAI-gebouw aan de Ferdinand Bolstraat. In 1967 werd het nieuwe plan van Bijvoet door de Amsterdamse gemeenteraad goedgekeurd. Een Japanse hotelketen liet zich overhalen in de nabijheid van het nieuwe operagebouw een luxe hotel te bouwen, het Okura Hotel. De bouw raakte evenwel omstreden; voorstanders richtten de actiegroep 'Muziektheater NU' op, en tegenstanders meenden: 'Opera aan de Ferdinand Bolstraat? Sol-do-mi-terop'. In 1976 werd het oude RAI-gebouw gesloopt, maar het operagebouw werd er niet gebouwd.

Combineren
In 1979 werd dan besloten de bouw van de opera te combineren met de bouw van het nieuwe stadhuis. Voor dit gecombineerde plan wilde de rijksoverheid 230 miljoen gulden uittrekken. De architecten Holzbauer (stadhuis) en Bijvoet (opera) zouden hierbij samenwerken. Toen Bijvoet in december van dat jaar overleed, werd hij opgevolgd door architect Cees Dam, de schoonzoon van de met Bijvoet geassocieerde architect Holt. Deze laatste trok zich uit de plannen terug.

'Je vijlde weken op een plaatje ijzer'

De lts Don Bosco aan de Polderweg. Foto: Geheugenvanoost.nl

door Jos Zwart

In de Amsterdamse Krant van 2 september stond een artikel van Hans Mol, die op die school een opleiding voor instrumentmaker volgde. Dat sprak mij erg aan omdat ik die opleiding ook gevolgd heb, van 1950 tot 1954, en daar nog veel goede herinneringen aan heb.

Gymles jaren terug.

Als ik het toen naar school gaan vergelijk met nu, dan realiseer je dat we toen alles met de fiets deden. Ik woonde bij de oude RAI, maar fietste tussen de middag zelfs naar huis. Er waren ook leerlingen uit Kudelstaart die als groep fietsend naar school kwamen. De naam ambachtsschool werd in die periode gewijzigd naar Lagere Technische School.

Katholieke school
Het was een katholieke school met een rector en aan het begin van het jaar met z'n allen naar de mis in de Martelaren van Gorcumkerk aan het Linnaeushof. In de eerste twee jaar waren de praktijklessen in hoofdzaak gevuld met vijlen tot vervelens toe. Vlak, haaks en kruislings vijlen was de opdracht.

Vijlen
Soms vijlde je weken lang op een plaatje ijzer, dat steeds kleiner werd. Achteraf heb ik pas ingezien dat daardoor wel een gevoel voor vlak en recht is ontstaan alsmede dat als je een uur gevijld had, er nog maar een halve millimeter van af was, wat ook door de botte vijl kwam.

Kopklas
Het derde jaar was de zogenaamde kopklas voor instrumentmaker. Daar was het werk veel fijner en gevarieerder. De leerkracht was Anton Rooskens, die later lid was van de COBRA groep. In het Cobra museum in Amstelveen hangt werk van hem. In een klaslokaal was op de achterwand door hem een modern kunstwerk geschilderd. Aanname is dat bij de sloop van het gebouw de bulldozer niet van moderne kunst hield.

Avondschool
Op advies van een leerkracht ben ik de avondschool voor een Nijverheidsonderwijsakte gaan volgen. U raadt het al, de behaalde akte was om les te geven in instrumentmaken. Omdat deze richting niet meer op een lts gegeven werd, ben ik met veel plezier in het bedrijfsleven gebleven. Thans doe ik veel aan beeldhouwen in zachte steen en gebruik daar speciale vijlen voor. Als ik daar mee bezig ben denk ik vaak aan de vijllessen op Don Bosco. Uiteraard waren het niet alleen de praktijklessen, maar ook van de vele andere vakken heb ik later goed gebruik gemaakt.

De gymzaal was vies en vochtig

door Sally Tee

In 1955 zat ik tijdelijk op de Jan Pieter Heijeschool aan het begin van de Overtoom. Mijn ouders waren met buitenlands verlof in Amsterdam. Veel herinneringen heb ik er niet aan. Als we gymles hadden moesten we met zwarte pofbroekjes en sokken en gympjes naar de gymzaal, die eigenlijk vies en wat vochtig was, vooral de vloer.

Etage gehuurd
Ik zat in de 5e/6e klas en mijn ouders hadden een etage gehuurd op de Jacob van Lennepkade. Mijn leraar/meester was de heer Mevius. Een jaar of 7 geleden heeft een van de leerlingen ons nog weten op te sporen en met medewerking van nog twee dames een reünie georganiseerd. De heer Mevius was toen nog in leven. Daarna is het doodgebloed. Nu staat de school te koop. Of het nog een school is of was, weet ik niet.

Een Bounty na het zwemmen

door Paul van Roekel

Mijn naam is Paul van Roekel, geboren in de Zacharias Jansenstraat in de Watergraafsmeer op 16 april 1955. Toen ik twee jaar oud was kregen wij, mijn vader Jan B. van Roekel, mijn moeder Jeanette van der Kogel, mijn zus Els en broertje Rolf, een woning aan de Ruijsdaelstraat 99 II in Oud-Zuid.
Mijn vader was werkzaam bij de Douane Recherche in het Oost-Indisch Huis. Om die reden was het mogelijk voor gezinsleden en medewerkers van de Douane op dinsdagavond van 18.00 tot 19.00 uur te gaan zwemmen in het Heiligewegbad.

Drie volle boren
Ook was daar de mogelijkheid om zwemles te volgen. Afzwemmen gebeurde echter in een ander zwembad. Vaste traditie van ons was aan het eind van het zwemuurtje eenieder een halve Bounty reep te nuttigen uit de automaat. Steevast was er bij thuiskomst een stevige maaltijd in de vorm van hutspot, boerenkool of de onovertroffen pan melkrijst met bruine suiker en een gebakken schol. Hiervan verorberden we rustig drie volle borden, na een fietstocht en een uur zwemmen.

Op de bijgevoegde foto's zien we mezelf bij de zwemles in het Heiligewegbad, mijn vader met de fiets die ik kreeg voor mijn A-diploma. Hiermee kon ik mezelf en mijn jongere broertje Rolf mee achterop nemen van en naar het zwembad. Ook zie je de A- en B-diploma van mijn broertje Rolf, afgezwommen in het A.M.V.J. bad en het Sportfondsenbad West.